Nederland kent vier bestuurslagen (Rijk, provincie, gemeente, waterschap) plus inmiddels 1284 regionale samenwerkingsverbanden (2020) waarin taken vaak zonder heldere criteria worden belegd. Het is onduidelijk of de provincie als afzonderlijke, rechtstreeks gekozen bestuurslaag nog aantoonbare meerwaarde levert die gemeenten (met meer zeggingskracht) en het Rijk niet zelf zouden kunnen leveren, tegen lagere bestuurlijke kosten en met minder verlies aan democratische controle.
Taakverdeling tussen bestuurslagen is historisch gegroeid (Thorbecke, 1850) en wordt volgens het Elzinga-rapport (BZK, 2021) nog altijd willekeurig en zonder eenduidige criteria bijgesteld, zonder dat periodiek getoetst wordt of een taak op het juiste niveau ligt.
Er bestaat geen CPB- of PBL-conforme MKBA die het afschaffen van de provincies als bestuurslaag doorrekent - MKBA's worden in Nederland vrijwel uitsluitend gemaakt voor concrete investeringen, niet voor bestuurlijke reorganisaties. Het meest gezaghebbende recente onderzoek, het Elzinga-rapport Naar nieuwe vormen van decentraal bestuur (BZK, 2021, SourceId 11), signaleert reeel disfunctioneren (willekeurige taakverdeling, 51% van gemeentelijke budgetten vast in opgelegde regionale samenwerking, 1284 samenwerkingsverbanden in 2020 tegen 1095 in 2017) maar concludeert expliciet NIET tot opheffing van provincies - wel tot een sterkere regierol van BZK en provincies en herordening in 25-30 congruente regio's. Losse politieke pleidooien voor afschaffing (bv. CDA-Statenlid Klaver, 2012: provincies vervangen door drie gemeenten van 200.000 inwoners; ambtenarenenquete InOverheid/InAxis 2008: tweederde van de ambtenaren zag de provincie als bestuurslaag kunnen verdwijnen) zijn niet financieel onderbouwd. Als financiele nulmeting geldt het Provinciefonds 2025: EUR 3.552.438.000 rijksbijdrage (SourceId 12) - exclusief eigen inkomsten van provincies (met name opcenten motorrijtuigenbelasting), dus het totale provinciale bestedingsbudget ligt hoger. Deze analyse markeert het ontbreken van een kwantitatieve onderbouwing als het kernprobleem: voordat Burgerplatform een afschaf-scenario kan bepleiten, moet eerst in kaart worden gebracht welke taken naar gemeenten/Rijk zouden gaan, wat de uitvoeringskosten daar zijn t.o.v. nu, en wat de overgangskosten en het legitimiteitsverlies/-winst zijn. Zie de open onderzoeksvraag (Action-ticket) hieronder.