Hoe er meer windmolens op de Noordzee gebouwd worden zonder de natuur in de weg te zitten

1-5-2021, AD

Op land is er maar weinig ruimte voor windparken, dus lokt de Noordzee. Er zijn plannen voor de bouw van bijna vijfduizend windmolens in zee, maar ook voor de productie van waterstof en het gebruik van lege gasvelden voor de opslag van CO2. ,,Denk nou alsjeblieft niet dat die hele zee wordt volgezet met turbines, dat gaat niet gebeuren.’ afbeelding

De Noordzee. Voor ons land van oudsher het toneel van handel, oorlog, visserij en recreatie. Veel recenter is ze in beeld bij (staats)bedrijven die de zee - het Nederlandse deel is 1,5 keer zo groot als ons landoppervlak - zien als kraamkamer van de energietransitie. Olie en gas maken steeds meer plaats voor schone energiebronnen. Wat voor plannen liggen er klaar en hoe wordt voorkomen dat verschillende belangen niet met elkaar in conflict raken?

In de Week van de Noordzee gaan we in gesprek met Hans Timmers van de branchevereniging van de windsector (NWEA), Floris van Hest, directeur van Stichting De Noordzee als hoeder van flora en fauna en Jan Willem van Hoogstraten, directeur van Energie Beheer Nederland (EBN). Dit bedrijf, met de overheid als enige aandeelhouder, neemt van oudsher namens de staat voor 40 procent deel in gasvelden en zorgde er jarenlang voor dat de schatkist werd gespekt met miljarden euro’s uit 200 gasvelden, waaronder de grote Groningse velden. Doordat er steeds minder Nederlands gas wordt geleverd, moest EBN zichzelf opnieuw uitvinden en heeft het bedrijf een koerswijziging ingezet om de energietransitie te versnellen.

Enthousiasme

EBN-baas Jan Willem van Hoogstraten steekt zijn enthousiasme voor groene energiebronnen niet onder stoelen of banken. Maar de man die een bedrijf leidt dat vorig jaar voor het eerst in de historie een miljoenenverlies leed door onder meer een lagere gasopbrengst, is ook realistisch. ,,Op dit moment leeft Nederland 1 uur en 49 minuten van duurzame energie. De overige 22 uur en 11 minuten zijn we afhankelijk van fossiele energie, waarin aardgas met 44 procent nog steeds een enorm aandeel heeft. Om de klimaatdoelen van 2030 en 2050 te halen, moeten we flink aan de bak. We lopen nu al achter, dus versnellen is noodzakelijk. Om duurzamer te worden, speelt de Noordzee een cruciale rol.’’

Dan gaat het volgens Van Hoogstraten niet alleen om het plaatsen van windmolenparken, maar ook om het winnen van Nederlands gas uit kleinere velden onder de Noordzee. ,,Hier zijn nog zo’n honderd velden waar we de komende jaren mee vooruit kunnen. In 2020 leverden kleine velden op zee 9 miljard kubieke meter gas op. Tot 2050 kunnen we nog zo’n 100 tot 160 miljard kuub naar boven halen. Om het in de context te plaatsen: 1 miljard kubieke meter gas levert net zoveel energie op als vier grote windparken. Daarbij kijken we constant hoe we kunnen verduurzamen. Zo zijn we bijvoorbeeld in gesprek met Tennet (elektriciteitsbeheerder, red.) om grote gasplatforms te elektrificeren en aan te sluiten op een windpark. Als de machines op een elektromotor draaien in plaats van een gasmotor, levert dit niet alleen minder onderhoud op, maar ook een behoorlijke daling van de CO2-uitstoot.’’ Daarnaast speelt EBN een belangrijke rol bij ondergrondse opslag van CO2 in lege aardgasvelden.

De kustwacht is bezig met het omleggen van een vaarroute. De vaarwegen op de Noordzee worden drastisch herschikt om meer orde te scheppen in het almaar drukker wordende scheepvaartverkeer.

 

De kustwacht is bezig met het omleggen van een vaarroute. De vaarwegen op de Noordzee worden drastisch herschikt om meer orde te scheppen in het almaar drukker wordende scheepvaartverkeer. © Hollandse Hoogte / ANP

Turbines

Volgens Hans Timmers, voorman van de windbedrijven, moeten we niet bang zijn dat de zee wordt volgebouwd met turbines en eilandjes om de energiestromen op te vangen en door te geleiden naar het vasteland. ,,Nee, we hebben niet voor niets vorig jaar met z’n allen het Noordzeeakkoord ondertekend met duidelijke afspraken over de verdeling en ook bescherming van dit gebied (zie kader onderaan dit artikel). Denk nou niet dat die zee wordt volgebouwd. Tussen de 5 en 12 procent van de Noordzee wordt uiteindelijk ingericht voor windenergie. We hebben uitgerekend dat er tot 2050 zo’n 4800 windmolens worden geplaatst om de energiedoelen te halen. Ja, enorme aantallen. Maar ze worden in clusters geplaatst en stap voor stap.’’

Momenteel zijn er vijf grote windparken in de Noordzee operationeel, gezamenlijk hebben ze een capaciteit van 2,4 gigawatt. Timmers: ,,Vanuit het Nederlandse klimaatakkoord hebben we de opdracht om tot 2030 11,5 gigawatt aan wind te leveren. Maar ik voorspel dat we extra targets krijgen uit Brussel en dat er voor 2030 tussen de 5 en 9 gigawatt aan extra capaciteit bijkomt. Dus ook wij zijn gebaat bij snelheid. We kunnen ook sneller, er liggen concrete plannen klaar voor zoekgebieden met een capaciteit van 27 gigawatt, maar dan moet met name de industrie ons wel helpen en investeren om onze energie af te nemen. Daarnaast zullen we moeten opschalen om de infrastructuur op zee in orde te maken. Daarbij zetten we in op meervoudig ruimtegebruik, zoals de samenwerking met de natuurbeweging en ook met EBN voor de opslag van onze energiestromen en het elektrificeren van de platforms.’’

Het liefst zou Timmers de turbines vanwege de kracht van de wind zo dicht mogelijk bij de kust neerzetten, ook om de kosten te drukken, als het gaat om de lengte van kabels en het bouwen in ondiep water, maar alleen al vanwege de scheepvaart, flora, fauna en maatschappelijke onvrede is dat geen optie. ,,Nee dat is niet handig, we moeten hier verstandig mee omgaan.’’

Gezonder

Voor Floris van Hest, directeur van Stichting De Noordzee, zijn windmolens die vlak bij onze stranden worden neergezet, al helemaal niet aan de orde. ,,Dat zou alleen al voor de vogeltrek dramatische gevolgen hebben.’’ Je zou denken dat de organisatie van Van Hest zware bedenkingen heeft bij de plannenmakerij van Timmers en Van Hoogstraten, maar hij ziet de komende negen jaar ook kansen om de zee gezonder te maken.

,,Nu is 0,3 procent van de zeebodem beschermd, dankzij het Noordzeeakkoord groeit dat naar 15 procent in 2030. Daarnaast gaan we bijvoorbeeld platte oesters uitzetten om het ecosysteem te verbeteren, dus dat is winst voor de onderwatercultuur. Eigenlijk hebben we wel twee Noordzeeën nodig voor alle gebruik bij elkaar. Tot 2030 is het goed op elkaar afgestemd, maar voor de periode erna maak ik me wel zorgen dat het niet te veel wordt. De zee wordt vaak gezien als oplossing voor ruimteproblemen op het land, bijvoorbeeld door de aanleg van energie-eilandjes, of zelfs het inpolderen van een stukje Noordzee om op te boeren, waar LTO Nederland (Land- en Tuinbouw Organisatie, red.) laatst mee op de proppen kwam. Daar worden wij niet blij van. Ook op de Noordzee loop je tegen grenzen aan. We moeten uitkijken dat we niet in dezelfde discussie terechtkomen als met het stikstofdossier. Dat de natuurbeweging zich tegen de energietransitie keert, omdat de uitrol van windenergie op zee de natuur in de weg gaat zitten. Dan komen we in een spagaat terecht en dat zou zonde zijn, want ook wij pleiten uiteraard voor groene energie. Maar laten we vooral goed blijven onderzoeken wat de effecten zijn van extra windmolens, waterstofproductie op zee of de aanleg van eilanden.’’

Groene revolutie

Hans Timmers van de windbedrijven benadrukt dat er al massaal onderzoek wordt gedaan. ,,Er liggen 141 onderzoeksvoorstellen klaar om te kijken of het allemaal verantwoord kan. Het Noordzeeakkoord loopt tot 2030, maar ook daarna hebben economie en natuur elkaar nodig. Er moet flink worden geïnvesteerd door gas- en windoperators om de transitie uit te voeren. Maar deze partijen doen dat niet zomaar, ze willen duidelijkheid en een visie over wat er kan en moet. Diederik Samsom, kabinetschef van Europees commissaris Frans Timmermans en belast met het Europese klimaatbeleid, meldde vorige week dat er in Brussel miljarden klaarliggen voor de ‘groene revolutie’. De Nederlandse regering en het bedrijfsleven hebben nog geen poging ondernomen om dat geld hierheen te krijgen, als land liggen we te slapen. Dat moet scherper.’’

Dat laatste wordt beaamd door EBN-ceo Van Hoogstraten. Hij hoopt op stevige regie vanuit het nieuwe kabinet. ,,Ambities moeten worden omgezet in kabinetsbeleid. Er ligt een Noordzeeakkoord, maar de volgende stap is een routekaart. Die moet er snel komen anders halen we de klimaatdoelen niet in 2030.’’ Hans Timmers heeft het zelfs over een complete reset van de economie naar een duurzaam en circulair model. ,,Daar is lef, ambitie en regie voor nodig. Als dat wordt getoond, gaan bedrijven ook investeren. Als dat niet lukt, zal ons vestigingsklimaat snel verslechteren en vertrekken de bedrijven naar elders. Dan hebben we ook veel minder geld om in de Noordzee te investeren. Dat is in niemands belang.’’

Noordzeeakkoord

In het Noordzeeakkoord (afgelopen februari aangenomen door de Tweede Kamer) hebben de energiesector (gas, olie en wind), natuur- en milieuorganisaties, de zeehavens en een deel van de visserijsector afspraken gemaakt om de opgaven voor de energietransitie uit het Klimaatakkoord, voor natuurherstel en voor een gezonde toekomst voor visserij verder te brengen. De uitvoering van de afspraken wordt gecoördineerd door Sybilla Dekker, voormalig minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.

lees artikel (opent nieuw scherm/tabblad)

Deel dit bericht