VPRO Tegenlicht zette op 17 juni 2026 een gesprek online uit de VPRO-reeks Grensverleggers met Omer Bartov, hoogleraar Holocaust- en genocidestudies aan Brown University. Bartov groeide op in Israël, diende in het leger en schreef het boek Israel: What Went Wrong? (april 2026).
Van waarschuwing naar oordeel
Een maand na de aanval van Hamas, die Bartov in de video een bloedbad, een oorlogsmisdaad en een misdaad tegen de menselijkheid noemt, schreef hij in The New York Times dat er nog geen bewijs was voor genocide, wel voor waarschijnlijke oorlogsmisdaden, en dat de wereld het nog kon stoppen. In juli 2025 concludeerde hij dat het wel genocide is. Hij wijst op uitspraken van Israëlische leiders die ook het Internationaal Gerechtshof aanhaalde, zoals ‘we vechten tegen menselijke dieren’ en ‘het is een hele natie die verantwoordelijk is’.
Het Hof oordeelde in januari 2024 dat het recht van Palestijnen in Gaza op bescherming tegen genocide plausibel is. Het droeg Israël op genocidale daden te voorkomen, opruiing te bestraffen en hulp toe te laten. Of er genocide is gepleegd, heeft het Hof nog niet beslist; Israël ontkent dat. Het Internationaal Strafhof vaardigde in november 2024 arrestatiebevelen uit tegen de premier en de toenmalige minister van Defensie, onder meer voor uithongering als oorlogsmethode.
Slachtofferrol als vrijbrief
De kern van Bartovs betoog: een staat die zichzelf ziet als eeuwig slachtoffer, geeft zichzelf ruimte om misdaden te plegen, te ontkennen en tegelijk te rechtvaardigen. Hij benadrukt dat hij Israël geen nazistaat noemt en Gaza niet gelijkstelt aan de Holocaust. Wel ziet hij hoe bezetting ontmenselijkt, de bezette en de bezetter. Als voorbeeld noemt hij de gevangenissen. De Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem verzamelde 55 getuigenissen van stelselmatige mishandeling en marteling; begin juli 2024 zaten 9.623 Palestijnen vast, van wie 4.781 zonder proces.
Wat Europa kan
Het Genocideverdrag verplicht staten genocide te voorkomen. Wie wacht op een eindoordeel van het Hof, handelt volgens Bartov pas als het te laat is. Hij pleit voor politieke, economische en militaire sancties en vindt dat Nederlandse universiteiten de banden met Israëlische universiteiten moeten verbreken. De hefboom is groot: de EU is met 31,7 procent van de goederenhandel in 2025 de grootste handelspartner van Israël, en Duitsland leverde in 2019 tot en met 2023 volgens SIPRI 30 procent van de grote wapenimport. De uitvoer van F-35-onderdelen uit Nederland ging stil na een uitspraak van het gerechtshof. De Hoge Raad oordeelde in oktober 2025 dat die afweging aan de Staat is; het kabinet zei toen dat hervatting niet in de rede lag.
Duiding Burgerplatform
Stop eerst wat het geweld voedt. Geen wapens of onderdelen zolang er een duidelijk risico is op ernstige schendingen van het oorlogsrecht. En geen handel die de bezetting helpt: het Internationaal Gerechtshof stelde in juli 2024 dat staten geen hulp mogen bieden bij het in stand houden ervan, en de VN-Algemene Vergadering vraagt om handel met nederzettingen te voorkomen. Over de Nederlandse rol schreven we eerder.
Pak dan de bron aan: straffeloosheid. Internationaal recht werkt alleen als het voor iedereen geldt, ook voor bondgenoten. Dus uitspraken van Hof en Strafhof uitvoeren, zonder uitzonderingen.
Werk tegelijk aan herstel: onbelemmerde hulp, wederopbouw en, zoals Bartov zegt, erkenning van onrecht als begin van waarheid en verzoening. Dat vraagt ook om steun voor wie de gijzelingen en de aanval van 7 oktober overleefde, en om bescherming van Joodse en Palestijnse Nederlanders tegen haat. Zij zijn niet verantwoordelijk voor wat een regering in het Midden-Oosten doet. Zie ook ons eerdere stuk over de Israëlische journalist Gideon Levy.
Bron: VPRO Tegenlicht; Internationaal Gerechtshof, beschikking 26 januari 2024 en advies 19 juli 2024; VN-resolutie ES-10/24; Internationaal Strafhof, 21 november 2024; B’Tselem, augustus 2024; Europese Commissie; SIPRI, maart 2024; Rijksoverheid, 3 oktober 2025; The New York Times.
