Een kleine groep van ongeveer acht miljoen mensen stoot volgens Oxfam meer broeikasgas uit dan bijna de helft van de wereldbevolking. Het is een schatting met een duidelijke methode, maar ook met keuzes die de uitkomst sterk bepalen.
Wat Oxfam berekent
In het rapport Disaster Divide van 27 oktober 2026 schat Oxfam dat de rijkste 0,1 procent van de wereldbevolking in 2023 2.361 miljoen ton CO2 uitstootte. De armste 44 procent, ongeveer 3,5 miljard mensen, kwam samen op 2.312 miljoen ton. De volledige bevolking van Afrika bezuiden de Sahara, 1,3 miljard mensen, stootte 737 miljoen ton uit, ruim drie keer minder dan de rijkste groep (SCHATTING, src:2205, src:2206).
Let op het jaartal. De cijfers gaan over 2023. In de berichtgeving, onder meer bij NU.nl, worden ze als actueel nieuws gebracht (src:2208), maar het meetjaar ligt bijna drie jaar terug.
Uitstoot via beleggingen
Oxfam rekent ook uitstoot toe aan beleggingen. Voor 1.000 van de 3.428 miljardairs op de Forbes-lijst zijn aandelenbelangen van 10 procent of meer gekoppeld aan de directe uitstoot, scope 1 en 2, van 1.095 bedrijven. Een belang van 20 procent betekent 20 procent van de uitstoot van dat bedrijf. Zo komt Oxfam op 485.959.106 ton CO2-equivalent, gemiddeld ongeveer 486.000 ton per miljardair. Omgerekend naar CO2 is dat circa 353 miljoen ton, tussen de uitstoot van Australie en Zuid-Afrika in (SCHATTING, src:2206). Volgens Oxfam zit 71 procent van die beleggingen in sectoren met een hoge klimaatimpact, tegen 63 procent in de S&P Global 1200-index (SCHATTING, src:2206). Over welk jaar deze beleggingsgegevens precies gaan, hebben wij nog niet kunnen vaststellen.
Hier zit een methodische keuze. Een fabriek stoot uit omdat anderen haar producten kopen. Wie dezelfde ton zowel bij de aandeelhouder als bij de consument meetelt, telt hem dubbel. De twee cijferreeksen van Oxfam zijn daarom niet zomaar op te tellen.
Grote vermogensbeheerders
Oxfam presenteert ook een Destroy and Rebuild Index van 217 bedrijven die volgens de organisatie zowel actief zijn in sectoren met veel uitstoot als in rampenpreventie, herstel en wederopbouw. Volgens het persbericht zijn de vermogensbeheerders BlackRock en Vanguard als investeerder betrokken bij 92 procent van die bedrijven, met samen meer dan 1 biljoen dollar aan beleggingen (src:2207). Het gaat om indexbeleggers die het geld van veel spaarders en pensioenfondsen beheren. Hun brede aanwezigheid in zo'n index zegt daarom vooral iets over de omvang van hun beleggingen, niet over een bewuste keuze voor deze bedrijven.
Wat onafhankelijk onderzoek zegt
Klimaatonderzoekers die NU.nl raadpleegde, noemen de hoofdlijnen in lijn met eerder onderzoek, al lopen de cijfers per methode uiteen (src:2208). Een studie in Nature Sustainability schrijft bijna de helft van de mondiale uitstoot toe aan de rijkste 10 procent. Het VN-klimaatpanel IPCC stelde in 2022 dat kwetsbare groepen het hardst worden geraakt door de gevolgen. Andere getallen uit de berichtgeving, zoals 7 procent van de opwarming sinds 1990, hebben wij niet in de primaire bron teruggevonden (NIET GEVERIFIEERD).
Petitie en Groene Belastinggids
Op 27 oktober 2026 bood Oxfam Novib in de Tweede Kamer de petitie Belast de klimaatvervuilers! aan de commissie voor Financiën aan, src:2216. Volgens de campagnepagina van Oxfam Novib staat de teller op ruim 51.000 handtekeningen. Welke Kamerleden de petitie in ontvangst namen, meldt de Kamer niet. Een betrokken Oxfam Novib-medewerker noemt op LinkedIn vier Kamerleden; dat hebben wij niet onafhankelijk kunnen bevestigen.
De campagne steunt op de Groene Belastinggids, een verkennende studie die CE Delft in 2025 maakte in opdracht van Oxfam Novib en Milieudefensie, src:2215. De studie rekent zes maatregelen door. Een vermogensbelasting voor de rijkste 1 procent, met een hoger tarief op vermogen in vervuilende bedrijven, zou 48,9 miljard euro per jaar opleveren. Een belasting op overwinsten van de 35 meest vervuilende bedrijven 26,2 miljard. Afbouw van fossiele vrijstellingen voor de industrie 3,6 miljard, een brandstofbelasting voor de zeevaart 2,8 miljard en een vliegbelasting die stijgt met afstand en vliegfrequentie 2,3 miljard. Samen circa 84 miljard euro en ten minste 8,3 megaton minder uitstoot per jaar, SCHATTING src:2215. Het zijn schattingen van een bureau in opdracht van belanghebbende organisaties; CPB en PBL hebben ze niet getoetst. Vooral de 48,9 miljard uit de vermogensbelasting hangt af van aannames over waardering en vlucht van vermogen.
Stop, Bron, Herstel
Stop. Bestaand beleid ontziet luxe-uitstoot. De Nederlandse vliegbelasting is in 2026 30,25 euro per vertrekkende passagier, ook in een privéjet (src:2209). Pas vanaf 1 januari 2030 geldt een apart tarief voor vliegtuigen met 19 of minder zitplaatsen: 420, 1.015 of 2.100 euro per passagier, afhankelijk van de afstand. Het kabinet raamt de opbrengst op 58 miljoen euro per jaar (src:2210). Omdat het tarief per passagier geldt, betalen lege positievluchten niets. Kerosine voor internationale vluchten blijft onbelast. Voor gewone lijnvluchten gaat het kabinet de andere kant op: in het Belastingplan 2027 stelt het voor het tarief voor vluchten langer dan 5.500 kilometer te verlagen van 74,81 naar 59,43 euro per passagier, gelijk aan Duitsland, src:2217. Het Belastingplan moet nog door de Tweede en Eerste Kamer. Ons voorstel pol:413 vervroegt het privéjettarief naar 2028 en belast ook lege vluchten, gemeten tegen het huidige pad pol:347. In de Nederlandse inzetbrief voor de klimaattop COP31 van 23 september 2026 staat niets over een verdeling van klimaatverantwoordelijkheid naar vermogen; een bredere brief volgt nog (Kamerstuk 31793 nr. 308).
Bron. Uitstoot ontstaat bij productie en bij consumptie. Beprijzing aan de bron, via het Europese emissiehandelssysteem en een CO2-heffing voor de industrie, vermijdt de vraag aan wie een ton moet worden toegerekend. Een verplichte en controleerbare rapportage van scope 1 en 2 maakt zichtbaar waar die uitstoot zit.
Herstel. Oxfam pleit voor hogere belastingen op zeer grote vermogens. Het kabinet noemde in maart 2026 een minimumbelasting van 2 procent op vermogens boven 100 miljoen euro op papier logisch, maar nu niet uitvoerbaar, onder meer omdat niet-beursgenoteerde belangen lastig te waarderen zijn (Kamerstuk 32140 nr. 290). Voor Nederland raakt dat aan de bestaande vragen over hoe vermogen wordt belast, zie de analyse ana:6 over vermogensconcentratie en de beleidsoptie pol:90 voor een miljonairsbelasting. Over overwinsten van olie- en gasbedrijven kiest het kabinet geen nationale heffing en wacht het op een Europese aanpak, terwijl het zelf raamt dat een nieuwe solidariteitsbijdrage voor raffinaderijen 500 tot 700 miljoen euro zou kunnen opbrengen, SCHATTING src:2218. Burgerplatform werkt een permanente variant uit in pol:285. De maatregelen uit de Groene Belastinggids nemen we op als ideeën voor beleidsopties; pas na doorrekening volgens CPB- en PBL-standaarden zeggen we of ze werken.
De kernvraag
Wie de vervuiler wil laten betalen, moet eerst kiezen wie de vervuiler is: de producent, de aandeelhouder of de consument. Beleid dat die keuze niet maakt, rekent dezelfde ton twee keer of geen enkele keer.
