De Tweede Kamer liet zich op woensdag 23 september 2026 bijpraten over de versnelde verzwakking van de AMOC, het stelsel van stromingen in de Atlantische Oceaan waar de Golfstroom bij hoort. Bij het rondetafelgesprek van de commissie Klimaat en Groene Groei spraken deskundigen van TU Delft en KNMI, het NIOZ en Deltares. Het NIOZ vat het samen in zijn position paper: er is nog geen systeem van tijdige waarschuwingen, dus ‘Nederland is niet voorbereid’. Een nationaal, interdepartementaal programma ontbreekt.
Kou, zee en droogte
De AMOC voert warm en zout water naar het noorden en werkt volgens het NIOZ als de ‘vloerverwarming van Europa’. Verzwakt die stroming snel, dan kan Nederland in 50 tot 100 jaar flink afkoelen, met extreem koude winterdagen en mogelijk zee-ijs in de Noordzee. De zeespiegel aan de kust kan in die periode een halve meter extra stijgen en daarna tot een meter. De bijdrage van TU Delft en KNMI noemt ongeveer 60 centimeter bij een volledige stilval. Deltares wijst op winters tot min 20 graden eens in de tien jaar in een wereld die 2 graden warmer is.
Ook de landbouw krijgt het zwaar. Bij een sterke verzwakking valt in de zomer minder regen: in een gemiddeld jaar kan het neerslagtekort oplopen tot 350 millimeter, meer dan de ongeveer 300 millimeter van deze zomer. Lagere rivierafvoeren en zout water dat landinwaarts dringt bedreigen volgens Deltares het drinkwater en het water voor de landbouw.
Hoe zeker is het?
Klimaatmodellen rekenen deze eeuw met 35 tot 45 procent verzwakking. Dat zit al in de KNMI’23 scenario’s. Metingen bij Groenland sinds 2014 laten zien dat die modellen de huidige AMOC maar beperkt nabootsen. Recente studies suggereren dat het kantelpunt dichterbij ligt, mogelijk nog deze eeuw. Een studie in Science Advances vond in 2024 een signaal dat de AMOC op weg is naar kantelen. Of de stroming nu al verzwakt is, valt nog niet te bevestigen of uit te sluiten. Het effect hangt ook af van timing en uitstoot: een vroege, snelle stilval koelt West-Europa af, een tragere stilval in een warmere wereld tempert vooral de opwarming (GRL, 2025).
De metingen zelf staan onder druk. De Verenigde Staten leveren nu meer dan de helft van de waarnemingen en die bijdrage wordt gehalveerd. Het NIOZ vraagt om permanente financiering van de metingen, een nationaal coördinatiepunt voor de oceaan en een nationaal onderzoeksprogramma. Het ministerie van IenW deelt voor het einde van het jaar verkenningen van KNMI, NIOZ en Deltares met de Kamer.
Duiding Burgerplatform
Wie een kantelpunt wil vermijden, begint bij beleid dat de uitstoot nu in stand houdt. Volgens de Miljoenennota 2027 is het budgettair belang van alle fossiele regelingen, zoals vrijstellingen en verlaagde tarieven, 29,6 miljard euro in 2026. Dat is een brutobedrag zonder gedragseffecten. Een afbouwpad met vaste data hoort voorop. De Europese Rekenkamer stelde in 2022 al vast dat dit klimaatbeleid hindert.
Daarna de bron. Zolang het kantelpunt niet gepasseerd is, kan de verzwakking volgens TU Delft en KNMI nog worden beperkt door de opwarming te beperken. Deltares: voorkomen is beter dan genezen, en minder uitstoot moet absolute voorrang krijgen.
Tegelijk is aanpassing nodig, in samenhang. Neem een sterke AMOC-verzwakking op in het Deltaprogramma en de klimaatscenario’s en test plannen voor water, landbouw, energie en wonen op strenge kou én extra droogte. Kies nu voor maatregelen die in elk scenario helpen: water vasthouden, minder water gebruiken, woningen isoleren en ruimte voor water. Zeespiegelstijging zet hoe dan ook door. Zet de metingen structureel op de begroting. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse en de indicatoren voor brede welvaart kunnen helpen om de kosten van eerder handelen te vergelijken met die van wachten.
Bron: NIOZ; position papers van TU Delft/KNMI, NIOZ en Deltares (Tweede Kamer, 16 en 17 september 2026); Miljoenennota 2027, bijlage Fossiele voordelen; Science Advances 2024; Geophysical Research Letters 2025.