Nieuwe (AI-)datacentra vragen honderden MW netcapaciteit in een al overvol net en leunen op netstroom die in uren zonder wind en zon fossiel is. Voorstel van Harmen: een datacenter moet eigen, extra duurzame opwek en opslag meebrengen (mag elders staan) en mag niet zwaarder op het net leunen dan die opwek levert; of servers moeten op zee bij windparken staan. Onbekend was of dat technisch en financieel haalbaar is en hoeveel ruimte en opslag het vraagt.
(1) Jaarlijkse matching met garanties van oorsprong laat datacentra in donkere, windstille uren op het net leunen. (2) Netaansluiting is non-discriminatoir geregeld, waardoor de netbeheerder geen eigen-opwekeis kan stellen. (3) Zon en wind zijn seizoens- en weersafhankelijk; zon alleen kan een vlakke datacenterlast niet dekken. (4) Opslag is goedkoop voor uren maar onbetaalbaar voor seizoenen.
Status: CONCEPT, opgesteld 03-10-2026 door scientist op verzoek van Harmen (via de Redacteur). Uitwerking van punt 2 van policy 215 ('aantoonbare eigen of extra duurzame opwek of opslag') en van pakket 4 'datacenter_vestigingseisen'. Bouwt voort op analyse 46 (netcongestie, policy 215), analyse 62 (water, policy 213) en analyse 65 (PFAS-koeling, policy 241). Rekenbestanden: /workspace/dc/calc_dc.py, opt.py, opt2.py, profiles.py (uurdata Open-Meteo/ERA5 2015-2024, source 853).
Variant A (vergunningseis: een nieuw datacenter brengt eigen, extra duurzame opwek en opslag mee, mag elders staan, en neemt niet meer van het net af dan die opwek levert) is technisch haalbaar als de eis wordt gesteld als uurlijkse dekking van circa 90% met een mix van wind, zon en batterijen. Dat kost volgens het eigen model circa EUR 103-164 per MWh verbruik (midden 130) tegen EUR 87 day-ahead in 2025; volgens de modelstudie van Riepin en Brown is 98% uurlijkse matching in Nederland slechts circa 11% duurder dan jaarlijkse matching. Een eis van 100% uurlijkse dekking met alleen wind, zon en batterijen is onevenredig duur (circa het dubbele). Harmens schatting (875 GWh, 900 MWp, 900 ha) klopt voor het jaarvolume, maar zon alleen dekt hooguit 72% van de uren, ook met twee dagen opslag: de winter is het knelpunt. De netbegrenzing moet juridisch via een (non-firm) transportrecht van de ACM lopen, niet als voorwaarde voor de netaansluiting.
Variant B (servers op zee bij windparken) is technisch op kleine schaal bewezen (Microsoft Natick, Shanghai Lingang 24 MW, Nautilus 7 MW drijvend), maar voor AI-datacentra economisch zwak: zonder net draait het datacenter maar 43-90% van de uren, terwijl de IT (USD 20-40 mln per MW) de grootste kostenpost is; onderhoud van GPU's is op zee lastig; een exportkabel blijft nodig als back-up. Hooguit geschikt voor een pilot.
| Grootheid | Waarde | Bron |
|---|---|---|
| Zon-PV veld >20 MWp | 855 vollasturen; investering EUR 428/kWp; basisbedrag EUR 0,078/kWh | PBL SDE++ 2026 (source 350), dp 744 |
| Wind op land | 2.580-3.660 vollasturen; EUR 0,065-0,087/kWh; investering EUR 1.540/kW | PBL SDE++ 2026 (source 350), dp 745 |
| Ruimte zon | ca. 0,95 ha per MWp (3.600 ha voor ca. 3.800 MW); zon op landbouwgrond sinds 2023 'nee, tenzij'; landelijk 3.950 ha zonneparken in 2025, grootste park 72 ha | Monitor Zon-PV 2025 (source 849), Kadaster (source 850), dp 746 |
| Seizoen | capaciteitsfactor zon december 0,02 tegen juni 0,19 (factor 9); wind op land december 0,49 tegen juni 0,20; correlatie zon-wind -0,18 | Eigen analyse ERA5 (source 853), dp 747 |
| Batterijen | turnkey 4-uurs systeem Europa USD 177/kWh (2025), mondiaal USD 117 | BNEF via Energy-Storage.News (source 851), dp 748 |
| Netstroom | day-ahead NL 2025 gemiddeld EUR 87/MWh; 584 uur negatieve prijzen | TenneT (source 852), dp 749 |
Controle Harmen (dp 750): voor jaarvolume is 9,43 MWp zon per MW gemiddelde last nodig, dus ca. 940 MWp en ca. 890 ha voor 100 MW vlakke last: Harmens 900 MWp op 900 ha klopt. Maar de uurlijkse dekking is met zon alleen 40% zonder opslag, 52% met 4 uur, 69% met 12 uur en maximaal 72% met 48 uur opslag. Seizoensopslag met batterijen is onbetaalbaar (in december levert zon ca. een negende van juni). Een mix met wind (of wind op zee) is daarom noodzakelijk; dat verkleint ook het ruimtebeslag. Zonneparken van 900 ha bestaan in Nederland niet (grootste 72 ha) en botsen met de voorkeursvolgorde.
Vlakke last, 10 jaar uurdata, kosten in EUR per MWh verbruik; midden: zon EUR 78/MWh, wind EUR 77/MWh (PBL-basisbedragen), batterij EUR 200/kWh, overschot verkocht voor EUR 30/MWh, resterende afname van het net tegen EUR 87/MWh. Laag/hoog varieert kosten van opwek, opslag en opbrengst overschot (dp 751).
| Uurlijkse dekking | Laag | Midden | Hoog |
|---|---|---|---|
| 80% | 89 | 107 | 129 |
| 90% | 102,5 | 130 | 164 |
| 95% | 115,5 | 151 | 203 |
| 98% | 142 | 203 | 280 |
| 99% | 183 | 250 | 349 |
| 99,9% | 316 | 412 | 550 |
Configuratie bij 90% per MW gemiddelde last: 8 MWp zon, 2 MW wind, 8 MWh batterij. Voor 100 MW vlak: 800 MWp zon (ca. 760 ha), 200 MW wind en 800 MWh batterij. Met meer wind (op zee) daalt het ruimtebeslag sterk.
Literatuur (Riepin en Brown, source 848, dp 752; NL 2030, 2020-euro's/MWh): 100% jaarlijkse matching 67,4; 98% uurlijks 75,1; 100% uurlijks met wind, zon en batterijen 134,8; met waterstofopslag 79,5; met regelbare schone opwek 77,0. Dat model optimaliseert over heel Europa met andere kostenaannames; het eigen model is conservatiever. Beide tonen dezelfde knik: 90-98% is betaalbaar, de laatste procenten niet. Kanttekening: de studie is gefinancierd door Google, dat zelf 24/7-matching nastreeft.
| Aspect | Bevinding | Bron |
|---|---|---|
| Bewezen projecten | Natick (Orkney 2018-2020): 855 servers 25 maanden onbemand, faalkans een achtste van land; Microsoft stopte in 2024 ('not building subsea data centers anywhere'). Lingang (Shanghai, 2025): 24 MW, CNY 1,6 mld (ca. USD 9,4 mln per MW, onduidelijk of IT is inbegrepen), PUE 1,15, gevoed door windpark (claims ontwikkelaar). Nautilus Stockton: 7 MW drijvend in een haven, rivierwaterkoeling, wel aan het landnet. Aikido: drijvend windplatform met 10-12 MW IT, prototype 100 kW eind 2026. | sources 854, 855, 856, 857; dp 753, dp 754, dp 755 |
| Zeewaterkoeling | Koelt zonder koudemiddel en zonder zoetwater; 100 MW warmte bij 5 graden opwarming vraagt ca. 4,8 m3 koelwater per seconde (afleiding). Natick: lozing een fractie van een graad warmer, na enkele meters niet meetbaar. | source 854; dp 761 |
| Dekking zonder net | Eigen model, wind op zee 3.800 vollasturen: windvermogen = last: 43% van de uren; 2x: 64% (73% met 12 uur, 79% met 48 uur opslag); 3x met 48 uur: 90%. CBS: wind op zee 2024 slechts 3.325 vollasturen. Aikido claimt 75-90%. | sources 853, 860, 857; dp 756 |
| Besparing exportkabel | TenneT 2 GW-systeem: ca. EUR 2 mld converter plus ca. EUR 0,9 mld kabel, ca. EUR 1,45 mln per MW. Alleen te besparen als het datacenter zonder back-up draait; in de praktijk blijft een (kleinere) kabel nodig voor back-up en voor de verkoop van overschot. | source 859, 595; dp 757 |
| Kosten tegenover land | Land: gebouw en installaties USD 10,8 mln per MW (Amsterdam, source 843); AI-IT USD 20-40 mln per MW (source 864). Op zee is het gebouw duurder en draait het kapitaal minder uren; stilstand van 10-50% van de uren kost bij IT van USD 30 mln per MW (afschrijving 5 jaar) USD 0,6-3 mln per MW per jaar, meer dan de besparing op de kabel (eenmalig EUR 1,45 mln per MW). | sources 843, 864, 859 (afleiding) |
| Onderhoud | Llama 3-training: 419 onverwachte onderbrekingen in 54 dagen op 16.384 GPU's, 58,7% GPU-gerelateerd. Een verzegeld vat (Natick) is onverenigbaar met GPU-vervanging en upgrades om de 2-3 jaar. | source 863; dp 760 |
| Latency | ca. 5 microseconde per km glasvezel; 100 km uit de kust geeft ca. 1 ms extra rondetijd: geen probleem voor AI-training, wel een glasvezelverbinding nodig. | afleiding, dp 761 |
| Beveiliging | Akoestische aanvallen (AquaSonic: doorvoer -17 tot -100%, ook sonar); kabinet noemt sabotage van Noordzee-infrastructuur een actuele dreiging. | sources 858, 862; dp 759 |
| Ecologie | Warmtelozing lokaal klein (Natick), vat wordt kunstmatig rif; effect van grootschalige lozing (honderden MW) en van geluid op zeezoogdieren onvoldoende onderzocht. | source 854 |
| Wind op zee zelf | Tender Nederwiek I-A (2025) zonder aanvraag; maximumtenderbedrag EUR 104 en later EUR 117/MWh: wind op zee is niet meer subsidievrij. Een datacenter als afnemer op het platform kan een tender aantrekkelijker maken. | source 861; dp 758 |
Policy 242 (variant A), StartYear 2028, prijspeil 2025, per jaarcohort nieuwe datacentercapaciteit (jaarlijks terugkerend zolang de installaties draaien; na n jaar stapelen n cohorten):
| Effect | Laag | Midden | Hoog | Toelichting |
|---|---|---|---|---|
| E30 Meerkosten stroom datacentra | 0 | -61,7 | -200,8 | mln euro per jaar per cohort. Nieuw IT-vermogen 0,10/0,22/0,28 GW per jaar (DDA, dp 736) x verbruik (484/1.435/2.608 GWh) x premie 0/43/77 EUR/MWh (laag: Riepin, 98% uurlijks goedkoper dan netprijs 2025; midden en hoog: eigen model 90%-dekking 130 en 164 minus 87). Eigen schatting. |
| E30 Vermeden netverzwaring en congestie | PM | Non-firm afname verlaagt de piekvraag; geen bron voor vermeden netkosten per MW non-firm. | ||
| E31 Bredere effecten | PM | Weglek naar buitenland (teken negatief), frictie voor vergunningverleners en ontwikkelaars, kwaliteit van werk PM. Banen tellen niet (regel 13). | ||
| E32 Omgeving | PM | Ruimtebeslag ca. 760 ha zon per 100 MW bij de 90%-configuratie (minder met wind); landschap en natuur. | ||
| E33 Klimaat | PM | Onder het EU-ETS (waterbedeffect) beperkt; Riepin en Brown vinden systeembrede emissiereductie bij 24/7-matching. | ||
Policy 243 (variant B, pilot): E30, E31 en E32 PM; geen betrouwbare kosten per MW voor een Nederlandse toepassing.
Een datacenter kan zijn eigen duurzame stroom meebrengen, maar niet met alleen zonnepanelen: 900 hectare zon levert genoeg per jaar voor 100 MW, maar dekt in de winter maar een fractie van de uren. Met een mix van wind, zon en batterijen is 90% uurlijkse dekking haalbaar voor naar schatting EUR 103-164 per MWh, tegen EUR 87 voor netstroom; 100% is onevenredig duur. Servers op zee bij windparken werken technisch, maar dure AI-chips staan daar een groot deel van de tijd stil en zijn lastig te onderhouden; dat is iets voor een pilot, niet voor beleid op schaal. (Analyse 66.)
Analyse 66; policy 242 (CONCEPT Bron: eigen extra opwek en opslag, 90% uurlijkse dekking) en 243 (CONCEPT verkenning: pilot datacenter op zee); policy_effect 127 (242 E30, -200,8/-61,7/0, kengetal 14), 129-131 (242 E31/E32/E33, PM), 132-134 (243 E30/E31/E32, PM); kengetal 14 (meerprijs 90% uurlijkse dekking, EUR 0/43/77 per MWh); policy_effect_source 164-180; datapoints 742-762; sources 848-864 (nieuw) en 350 (geverifieerd), 582, 586, 595, 843 (hergebruikt); policy_relation 20 (242 gesplitst_uit 215), 21 (242 onderdeel_van_pakket 215), 22 (213 versterkt 242), 23 (243 versterkt 242); pakketlid 22 (pakket 4, e_bron_eigen_opwek); policy 215 bijgewerkt met verwijzing. Rekenbestanden /workspace/dc/.