Over de omvang van zorgfraude gaan grote bedragen rond. Vast staat dat bijna niemand ze kan onderbouwen. Wel weten we welke gaten in het stelsel fraude mogelijk maken. Wie die gaten dicht, voorkomt fraude. Opsporen achteraf komt pas daarna.
Wat we echt weten
Op 25 oktober zei oud-minister van VWS Edith Schippers bij WNL dat de vaak genoemde 10 miljard euro per jaar een onderschatting kan zijn. "Het kan ook zomaar vijftien of twintig miljard zijn" (src:2139). Voor dat hogere bedrag hebben wij geen onderbouwing gevonden. Het blijft een uitspraak zonder bron.
De 10 miljard zelf is een vuistregel van het Openbaar Ministerie. Officieren van het Functioneel Parket rekenen met 10 procent van de ongeveer 100 miljard euro die jaarlijks in de zorg omgaat (src:2140). Het kabinet noemt dat bedrag "een grove schatting van het OM, waarvoor geen sluitende onderbouwing beschikbaar is" (FEIT, src:2137). Volgens het antwoord op Kamervragen uit 2025 schatten recente onderzoeken 1 tot 10 procent fouten én fraude samen (FEIT, src:2138). Dat zijn dus ook vergissingen zonder opzet.
De Algemene Rekenkamer spreekt van "ten minste enkele miljarden euro's aan frauduleuze declaraties" per jaar. Ze noemt dat zelf een ruwe schatting (FEIT, src:164). De fraude die zorgverzekeraars echt vaststellen, is veel kleiner: enkele tientallen miljoenen per jaar (FEIT, src:164). Van 2010 tot en met 2016 was dat 6 tot 19 miljoen per jaar (FEIT, src:2141).
De werkelijke omvang ligt dus ergens tussen tientallen miljoenen en een paar miljard per jaar.
Wie gaat erover
WNL noemde Mirjam Sterk de zorgminister. Dat klopt niet precies. Sterk is minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport. Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is Sophie Hermans. Fraudebestrijding in de zorg valt onder Sterk (FEIT, src:2142).
De aanpak tot nu toe: niet of nauwelijks
In 2022 onderzocht de Algemene Rekenkamer 14 zaken met sterke fraudesignalen. Het ging om de wijkverpleging, de jeugdzorg en beschermd wonen. De conclusie: de bestrijding van zorgfraude werkt in de praktijk "niet of nauwelijks". De Rekenkamer spreekt van een "zorgelijk gebrek aan daadkracht" (FEIT, src:164). Ook als fraude was aangetoond, stopte de fraudeur meestal niet. Niemand nam de regie, signalen bleven liggen en twijfel over privacyregels remde het delen van informatie (FEIT, src:164).
Het pakket van 8 juni 2026
Minister Sterk stuurde op 8 juni een pakket maatregelen naar de Kamer (FEIT, src:2137): - er komt één toelatingstoets voor alle nieuwe en herstartende zorgaanbieders; - de vergunningplicht wordt uitgebreid; - de Wet Bibob wordt vaker toegepast; - er komen meer fysieke controles; - gegevens worden beter gedeeld; - er komt extra capaciteit voor opsporing en vervolging.
Er gaat 10 miljoen euro per jaar naar de aanpak vanaf 2027, oplopend tot 50 miljoen in 2030. Het wetsvoorstel voor de toelatingstoets gaat naar verwachting pas in 2028 naar de Kamer. Hogere straffen staan niet in de brief.
Bronaanpak: welk beleid maakt fraude mogelijk
Fraude ontstaat waar het stelsel ruimte laat. In de bronnen vinden we vijf van die plekken:
- Geen uniforme toets aan de poort. Grote groepen aanbieders zijn ooit uitgezonderd van screening, onder meer om administratieve lasten te beperken. Een uniforme norm bij toetreding ontbreekt (FEIT, src:2137).
- Geen vergunningplicht in jeugdhulp en Wmo. De Wtza-vergunning geldt vooral voor instellingen in de Wlz en de Zvw (FEIT, src:2137). Juist jeugdzorg en beschermd wonen waren gevoelige sectoren in het Rekenkameronderzoek (src:164).
- Het pgb. Volgens het kabinet is het pgb niet altijd een bewuste keuze van de cliënt. Het kan bovendien onderdeel zijn van geldstromen voor witwassen (FEIT, src:2137).
- Versnipperde inkoop. Gemeenten, zorgkantoren en verzekeraars kopen elk apart in. Fraudeurs werken over domeinen en gemeenten heen (FEIT, src:2137, src:164).
- Privacyregels. De Rekenkamer noemt de privacybescherming een serieuze hindernis voor het delen van signalen (FEIT, src:164). Sinds 1 januari 2025 regelt de Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg een deel van die gegevensdeling (FEIT, src:2137).
Stopmaatregelen eerst
VISIE: eerst de bron dichten met één toelatingsnorm en vergunning voor alle aanbieders, een integriteitstoets en gegevensdeling tijdens lopend onderzoek. Pas daarna terugvorderen en vervolgen. Instrumenten, effecten en neveneffecten staan in de long read.
Wat Burgerplatform zou meten
Een aanpak die werkt, begint met meten (VISIE): - het aandeel nieuwe aanbieders dat een integriteitstoets doorloopt, per domein; - hoeveel tijd er zit tussen een sterk signaal en ingrijpen; - hoeveel gestopte aanbieders opnieuw starten onder een andere naam; - vastgestelde fraude, apart van fouten, met een steekproef die de werkelijke omvang schat.
Pas met die cijfers kun je zien of het pakket van 2026 meer doet dan de aanpak die de Rekenkamer in 2022 "niet of nauwelijks" effectief noemde.
Lees verder
Hoe zorgfraude voortkomt uit de inrichting van het zorgstelsel, van de marktwerking sinds 2006 tot de decentralisatie in 2015, staat in de long read Zorgfraude als effect van het zorgstelsel. De cijfers staan als kostenpost in de analyse van het zorgstelsel, ana:50.