Op 12 september speelde het Biofonisch Orkest van Land van Ons op een perceel bij Udenhout, aan de rand van de Loonse en Drunense Duinen. Componist Iris Hond maakte er muziek samen met de geluiden van het landschap. In de korte aftermovie vertelt zij dat ze tijdens het concert de veldleeuwerik hoorde, voor haar de vogel van hoop. De video sluit af met een oproep om deelnemer te worden van de coöperatie.

Wat de video laat zien

Het perceel van 7,77 hectare werd lang gangbaar gebruikt als grasland en voor intensieve maisteelt. Land van Ons kocht het in januari 2024 en verpacht het aan een biologisch-dynamische tuinderij. In de video zegt een betrokkene dat er sindsdien veel meer vogels, vlinders en insecten zijn. Die waarneming is niet onderbouwd met tellingen, maar past bij de aanpak: geen kunstmest, geen chemische gewasbescherming en geen intensief maaibeleid, wel hagen, singels en houtwallen. De coöperatie heeft volgens haar site inmiddels 31.000 deelnemers en 30 percelen.

Het stille boerenland

De vogel van hoop kan hoop gebruiken. De veldleeuwerik nam sinds 1960 met 95 procent af: van 500.000 tot 750.000 broedparen in de jaren zeventig naar 34.000 tot 44.000 in de jaren 2018 tot 2020, meldt Vogelbescherming op basis van tellingen van Sovon. In intensief grasland wordt te vaak gemaaid om de nodige twee tot drie broedsels groot te brengen. Het geldt voor het hele boerenland. De 27 kenmerkende broedvogels namen na 1960 gemiddeld met meer dan 70 procent af, volgens het Compendium voor de Leefomgeving. Sinds 1990 is dat 45 procent, ondanks agrarisch natuurbeheer, meldt het CBS.

Stop: eerst de schade beperken

Het Compendium noemt de oorzaken: schaalvergroting, intensievere bedrijfsvoering en grondgebruik, en sterke ontwatering. Daardoor verslechterden voedsel, nestgelegenheid, rust en dekking. Maatregelen aan de rand van het perceel hebben de daling niet gestopt. Stop daarom eerst met wat de schade veroorzaakt: te vaak maaien waar boerenlandvogels broeden, verdere ontwatering en middelen waarvan niet vaststaat dat ze veilig zijn. Burgerplatform pleit ervoor om de bewijslast om te draaien.

Bron: de prikkels in het systeem

Die schade komt niet voort uit slechte wil van boeren, maar uit een systeem dat meer productie per hectare beloont. Burgerplatform ziet stikstof daarom als een stroomprobleem: via krachtvoer en kunstmest komt meer stikstof het land op dan het kan verwerken. Wie bij de bron begint, kijkt naar die stromen, naar de prijs die boeren voor hun product krijgen en naar wie de grond bezit. Land van Ons pakt dat laatste aan: de grond is van de deelnemers en wordt verpacht aan boeren die met de natuur werken.

Herstel: natuur en inkomen samen

Herstel hoeft de boer geen inkomen te kosten. In een studie van De Natuurverdubbelaars en Wij.land uit 2021 haalden 11 van de 13 onderzochte natuurinclusieve melkveebedrijven een hoger inkomen per onbetaalde arbeidskracht dan het landelijk gemiddelde. De onderzoekers waarschuwen dat de groep klein is, maar het laat zien dat een goede boterham mogelijk is. Beloon boeren daarom voor wat ze opleveren aan landschap, water en biodiversiteit, zodat werken met de natuur loont. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan helpen om die waarden zichtbaar te maken in besluiten. Een fonds voor brede welvaart kan een manier zijn om de overgang te financieren.

Burgers laten met initiatieven als dit zien dat ze willen bijdragen. Maar 400 hectare in burgerhanden keert de daling op het overgrote deel van het boerenland niet. Daarvoor is beleid nodig dat de prikkels omdraait. Dan hoeft een orkest de veldleeuwerik niet meer te zoeken.

Bron: Land van Ons, aftermovie Biofonisch Orkest, YouTube, 30 september 2026