Ik keek de nieuwe documentaire De Miljardengok in IJmuiden van NH Nieuws. De makers vragen hoe groot de gok is die de staat neemt met steun voor groen staal bij Tata Steel. Mijn antwoord: het is een gok omdat er niet serieus gerekend wordt. Eigenlijk nemen ze beslissingen met een blinddoek voor. Ze zitten geblinddoekt in een auto en weten niet eens waar ze heen gaan. Zolang de overheid weigert alle opties naast elkaar door te rekenen, blijft elk scenario gokken.
Het gaat om veel geld. De staat wil maximaal 2 miljard euro bijdragen. Milieudefensie en SOMO rekenden voor dat het met bijkomende kosten tot 2045 kan oplopen tot 10,8 miljard. Het kabinet betwist dat. Prima, laat dan zien hoe het wel zit. Kamerleden vroegen om een integrale kosten-batenanalyse met alle directe en indirecte kosten. Het kabinet antwoordde dat het geen extra kosten voorziet. Een adviescommissie keek naar de doelmatigheid van de steun, een financieel adviseur toetst de businesscase, en dat rapport komt pas bij de definitieve afspraak naar buiten. Dat is de toets van één plan, geen vergelijking van alternatieven. Een motie van de PvdD vroeg geen onomkeerbare stappen te zetten zolang er geen integraal en onafhankelijk doorgerekend overzicht van alle verplichtingen en risico's is. Die motie werd op 22 september 2026 verworpen met 27 stemmen voor en 123 tegen.
Hoe komt het pakket dan tot stand? Aan de onderhandelingstafel met het bedrijf zelf. In de intentieverklaring staan zelfs opzeggronden voor Tata als nieuw beleid over netkosten, CO2-heffing of staalslakken zijn businesscase flink raakt. Het besluit is nu uitgesteld tot uiterlijk 1 maart 2027. Eerst onderhandelen en pas daarna kijken wat het kost: zo kun je het land niet besturen.
Wat zou je moeten doorrekenen? Om te beginnen groen staal met steun, zoals het nu op tafel ligt. Daarnaast een gefaseerde afbouw met een goed plan voor werk en terrein. Urgenda en Gezondheid op 1 lieten in het Wijmond-rapport al andere invullingen van het terrein uitwerken. Het kabinet schreef op 23 september 2025 dat nieuw onderzoek naar zulke alternatieven ‘niet opportuun’ is. En wat mij betreft hoort er een optie bij die nog niemand serieus bekijkt: houtbouw.
Daarvoor moet je weten waar het staal nu heen gaat. IJmuiden maakt vooral dun plaatstaal. Van wat Tata in Europa levert, gaat bijna een derde naar de auto-industrie, ruim een vijfde naar de bouw en 13 procent naar verpakkingen, volgens een analyse van CE Delft. Volgens het Wijmond-rapport gaat bijna 90 procent de grens over, terwijl Nederland zelf zo'n 90 procent van zijn staal importeert.
Stel je een constructiebedrijf in de IJmond voor dat draagconstructies maakt van kruislaaghout en gelamineerde liggers. In de regio Amsterdam is afgesproken dat een vijfde van de nieuwe woningen in hout wordt gebouwd, zo'n 3.000 per jaar, maar dat lukt nog niet, onder meer omdat de productieketen nog niet af is. Hout slaat gemiddeld 0,75 ton CO2 per kuub op. Een woning met zo'n 30 kuub hout legt dus ruim 20 ton vast. Telen we dat hout zelf, dan krijgt ook de achterblijvende aanleg van 37.000 hectare nieuw bos een reden. Hout vervangt geen autoplaat of blikje, en voor een brug blijft staal nodig. Juist daarom wil ik het doorgerekend zien in plaats van weggewuifd.
Reken alle opties eerlijk door, met dezelfde maatstaven. Gezondheid, nu bewoners van Wijk aan Zee volgens het RIVM gemiddeld 2,5 maand korter leven. CO2. De banen van ruim 9.000 mensen en wat er voor hen in de plaats kan komen. De staalslakken, die geen wisselgeld mogen worden. En het belastinggeld, van 2 tot 10,8 miljard. Een serieuze maatschappelijke kosten-batenanalyse, openbaar en vóór 1 maart 2027, zoals ik ook schreef bij het halfjaar uitstel. Doe die blinddoek af en reken alle opties door voordat je gas geeft. Het blijft gokken zolang ze weigeren serieus te rekenen.
Harmen Bos, Burgerplatform. Bronnen: NH Nieuws; Kamerstuk 29826 nr. 266 en nr. 325; Tweede Kamer, stemmingsuitslag motie 29826 nr. 325; Aanhangsel Handelingen 2025-2026 nr. 98 en nr. 1029; Milieudefensie en SOMO; Rijksoverheid; CE Delft; Urgenda en Gezondheid op 1, Wijmond; RIVM; Metropoolregio Amsterdam, Green Deal Houtbouw; NUL20; AMS Institute; Bos voor de toekomst; Tata Steel Nederland, jaarverslag.
