Een jaar geleden onthulde Nieuwsuur hoe het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een totaalverbod op staalslakken afzwakte. De toenmalige staatssecretaris noemde het restproduct van Tata Steel intern nog ‘in potentie gevaarlijk spul’ en schreef dat een totaalverbod ‘even goed’ moest worden afgewogen ‘vanuit gezondheidsperspectief’. Toch kwam er in juli 2025 een beperkt verbod. Volgens interne stukken zou een totaalverbod ‘(grote) nadelige gevolgen’ hebben voor Tata Steel en een leverancier. De video laat ook zien hoe dit dossier vastzit aan de vertrouwelijke onderhandelingen over miljarden aan staatssteun.

Wat Nieuwsuur vond

Tata Steel produceert volgens Nieuwsuur zo’n 650.000 ton staalslakken per jaar. Lagen tot een halve meter bleven toegestaan, met vergunning. Het ministerie stuurde tien rapporten als onderbouwing, maar experts vonden daarin geen bewijs dat dunnere lagen veilig zijn. Bureau REACH van het RIVM adviseerde in december 2024 al om staalslakken in te delen als gevaarlijk voor ernstig oogletsel en luchtwegirritatie. De vergroening van Tata levert volgens de bedrijfsplannen 10 tot 40 procent meer slakken op. In het jaarverslag waarschuwt Tata dat een afvalstatus de investeringen in groen staal kan raken.

Een jaar later

Het tijdelijke verbod is verlengd tot 23 januari 2027. De huidige staatssecretaris wil daarna een verbod, tenzij: alleen met vergunning als de toepasser aantoont dat het veilig is, ook in water. Die regels gelden op zijn vroegst vanaf juli 2027. Gemeenten zoals Brummen nemen intussen zelf maatregelen. De maatwerkafspraak met Tata is uitgesteld tot uiterlijk 1 maart 2027. Tata noemt de slakkenregels ‘steeds complexer’, en de technisch adviseur van het kabinet noemde het slakkenplan het onzekerste onderdeel. Volgens een aangenomen Kamermotie mag de deal worden opgezegd als nieuw slakkenbeleid een aanzienlijk negatief financieel effect heeft voor Tata. De Kamer vroeg de regering te garanderen dat de afspraak geen belemmering wordt.

Stop: geen slak waar mensen ermee in contact komen

Stop eerst met wat schade veroorzaakt. Zolang niet is aangetoond dat een toepassing veilig is, hoort staalslak niet op fietspaden, speelplekken of in dunne funderingslagen. Een coalitie van omwonenden-, gezondheids- en milieuorganisaties vroeg de formerende partijen om zo’n verbod ‘zolang risico’s voor mens en milieu niet zijn uitgesloten’. Laat de periode na 23 januari geen gat worden. En haal het slakkenbeleid uit de onderhandelingen: gezondheid is geen ruilmiddel.

Bron: de vervuiler draagt de rekening

Zolang een restproduct goedkoper als bijproduct kan worden afgezet dan als afval verwerkt, komen de risico’s bij de samenleving terecht. Wie slak maakt, moet aantonen dat die veilig is en de kosten van veilige verwerking dragen, ook in een maatwerkafspraak. Investeer in gebonden toepassingen en in een productie met minder slak. In de intentieverklaring valt de slakverwerking onder gezondheidsmaatregelen waarvoor de staat tot 600 miljoen euro subsidie geeft. Die steun mag geen vergoeding worden voor risico’s die de regels juist willen voorkomen. Burgerplatform vroeg eerder al om eerst gezondheid en een eerlijke rekensom.

Nederland is geen afvaldump. Burgerplatform vindt dat Tata de slak moet terugnemen in de keten, met de ertsschepen die nu vaak leeg terugvaren, of veilig moet opbergen, bijvoorbeeld in lege mijnen in de landen van herkomst, als dat daar veilig en toegestaan is. Tata haalt erts onder meer uit Australië, Zuid-Amerika en Scandinavië, en grote ertsschepen varen 40 tot 50 procent van hun tijd leeg. Het grootste bezwaar is juridisch: de EU verbiedt de uitvoer van afval voor verwijdering buiten de EU en de EVA, en Brazilië verbiedt sinds 2025 in principe de invoer van afval. Wat overblijft is nuttige toepassing, zoals het opvullen van mijnen onder strenge grenswaarden in Duitsland, en alleen waar het ontvangende land dat toestaat en controleert.

Herstel: openheid en sanering

Herstel begint bij openheid. Maak zichtbaar waar slak ligt en pak eerst plekken aan waar kinderen spelen. Publiceer de onderbouwing van de slakkenregels en van de maatwerkafspraak, ook de passages die nu zijn weggelakt. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan laten zien wat slak de samenleving kost aan gezondheid, sanering en toezicht, naast wat het de industrie oplevert. Dan kiest de politiek op basis van de volledige rekening.

Bron: Nieuwsuur, ‘Hoe staalslakken toekomst Tata Steel bedreigen’, YouTube (2 september 2025); Nieuwsuur (25 augustus en 25 augustus 2025); antwoorden Tata Steel aan Nieuwsuur; RIVM; Kamerbrief (5 juni 2026); Staatscourant 2026, 21690; gemeente Brummen (2026); Rijksoverheid en Tata Steel (25 september 2026); Kamerstuk 29826, nr. 266; motie 28089, nr. 343; oproep Bescherm Nederlanders tegen vervuiling; Tata Steel, herkomst erts; World Maritime University (2016); Verordening (EU) 2024/1157, artikel 37; Lei 15.088/2025 (Brazilië); Versatzverordnung (Duitsland). Beeld: Nieuwsuur via YouTube.