Het milieurecht biedt al een stevig fundament (zorgplicht, vergunningen, WED/Sr). Probleem: structureel niet toepassen. OVV 2023: overheid overwegend reactief/passief. AR 2026: toezicht lozingen ontoereikend; bij helft geen monsters. Tata: van 2019 tot LOD eind 2024 (OD NZKG max KGF1+2 EUR 26,815 mln, niet 30 mln); BBT 2012 deels pas 2022 (BBT 49). Burgers/gemeenten dwingen af (Chemours; ~800 IJmond-aangiften → OM-vervolging Tata juli 2026). 29 omgevingsdiensten; 8/15 voldoen aan robuustheid (OD NL 2024).
Drie elkaar versterkende oorzaken. (1) Vergunning als schild: veel schadelijke uitstoot is vergund, en vergunningen worden niet tijdig geactualiseerd naar de beste beschikbare technieken, waardoor verouderde normen vervuiling legaliseren. (2) Gedoogcultuur: het bevoegd gezag handhaaft niet of pas na jaren, terwijl volgens vaste jurisprudentie van de Raad van State een beginselplicht tot handhaving geldt en capaciteitsgebrek uitdrukkelijk geen geldige reden is om van handhaving af te zien. (3) Afhankelijkheid van de vervuiler: toezicht leunt op zelfrapportage en metingen door het bedrijf zelf (bevestigd door de rechtbank Den Haag, juli 2026), en de VTH-taken liggen bij 29 versnipperde omgevingsdiensten die financieel en bestuurlijk afhankelijk zijn van provincies en gemeenten met ook economische belangen bij de vervuiler. Het gevolg is dat de lasten (gezondheid, sanering, drinkwaterzuivering) bij burgers en overheden terechtkomen, en de baten bij de vervuiler: dat is een democratisch en rechtsstatelijk tekort, niet alleen een capaciteitsprobleem.
Vervuiling is in beginsel verboden (zorgplicht, vergunningen, WED/Sr). Kernprobleem: overheid past regels decennialang niet toe. Crosslink pesticiden (analysis 40) en PFAS (analysis 43).
OVV 2023 (bron 83): reactief/passief, gezondheid niet vertrekpunt. Tata-tijdlijn geverifieerd (Action 72): doekfilter 2007 zonder plicht, RvS dwong onderzoek (sources 186), operationeel eind 2013; BBT 2012 grotendeels verwerkt, BBT 49 pas mei 2022 (source 187); LOD OD NZKG 19-12-2024 max EUR 26,815 mln KGF1+2 (source 185), niet 30 mln.
Chemours-aansprakelijkheid gemeenten; ~800 IJmond-aangiften → OM-vervolging Tata juli 2026 (bron 84). Rb Den Haag juli 2026: meetgegevens grotendeels van Tata zelf, twijfel juistheid (bron 85).
ABRvS: in beginsel handhaven; capaciteitsgebrek geen geldige reden (bron 87). Hefboom: handhaving + actualisatie vergunningen.
Geen NL-breed totaal niet-handhaven. Ankers: ILT EUR 220 mln/jr Brzo-schade (bron 76, bi 67, pe 60 op policy 129; overlap policy 126). RIVM 2023-0171 (bron 184): 2,5 mnd kortere levensverwachting Wijk aan Zee (dp 94; niet 2021-rapport). Monetarisering/meetnet-/boetekosten: gaps Action 117. Geen verzonnen totalen.