Zorguitgaven stegen van 53,1 mld euro (2006; 9,1% bbp) naar 120,2 mld (2025; 10,2% bbp; 6.645 euro p.p., CBS). Nominale premie 1.876 euro (2025, +7%, NZa); verplicht eigen risico 385 euro, volgens coalitieakkoord 460 (2027) en ca. 520 (2030). 6% zag in 2025 af van zorg vanwege kosten (Nivel); 31% van de werktijd in de zorg is administratie (CBS). Het Nationaal ZorgFonds (SP en coalitie) wil zorgverzekeraars vervangen door een publiek fonds met regionale zorgkantoren.
Uitgavengroei is structureel en liep voor 2006 sneller (7,8% naar 9,1% bbp in 1998-2005, CBS); OESO/CPB (Zorgkeuzes in Kaart 2020) vinden geen stelsel systematisch doelmatiger. Knelpunten binnen het huidige stelsel: financiele drempels (eigen risico), regeldruk rond contractering en declaratie, beperkte feitelijke invloed van verzekerden, en groei van budgetpolissen die de solidariteit onder druk zet (NZa).
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Overdrachten en andere bedragen die niet in het saldo tellen staan apart en tellen niet mee in het totaal. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Zorguitgaven (collectief) (eigen schatting) | -36,0 | -2.000,0 | -10.000,0 | – peiljaar 2024 | dp:1873 src:164 src:165 src:2137 src:2140 src:2141 |
Kostenpost zorgfraude als systeemeffect, SCHATTING, EUR mln per jaar. Middenwaarde -2.000: ondergrens van ten minste enkele miljarden volgens de Algemene Rekenkamer 2022, src:164, dp:1873. Hoge kant -10.000: OM-vuistregel 10 procent van ca. 100 mld, grove schatting zonder sluitende onderbouwing, src:2140, src:2137, dp:1871. Lage kant -36: door zorgverzekeraars vastgestelde en teruggevorderde fraude 2022, dp:184, src:165; 2010-2016 6 tot 19 mln, dp:1874, src:2141. Uitspraak 15 tot 20 mld, src:2139, niet gebruikt: geen onderbouwing. Fraudebedrag zit al in de zorguitgaven van dp:165 en is deels overdracht, daarom niet in totaal; niet optellen bij faalkosten dp:1254. Bron van het effect volgens bronaanpak: geen uniforme toelating, geen vergunningplicht jeugdhulp en Wmo, pgb, versnipperde inkoop, beperkte gegevensdeling, src:2137, src:164. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -36,0 | -2.000,0 | -10.000,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -36,0 | -2.000,0 | -10.000,0 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
| waarvan eigen schatting: -36,0 / -2.000,0 / -10.000,0 € mln per jaar (lage impact / midden / hoge impact) | |||||
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenDe site nationaalzorgfonds.nl (SP en coalitie, voorwoord Jimmy Dijk) bevat geen formele MKBA maar een kosten/besparingen-overzicht: kosten 7,0 mld/jr (mondzorg 1,3; fysio 1,0; huisarts 1,0; ouderenzorg 1,0; lonen 1,5; medicijnfonds 1,0; oprichting 0,2), besparingen 9,7 mld/jr (fraude 5,0; bureaucratie 2,0; farma 1,5; verzekeraars 1,0; specialisten in loondienst 0,2), saldo +2,7 mld. Belanghebbende partij; geen nulalternatief, zichtjaar, contante waarde, discontering, welvaartseffecten of gevoeligheidsanalyse: niet conform de CPB/PBL-leidraad (src:142).
pol:142 referentie; pol:143 Nationaal ZorgFonds (ZiK: transitie 6,1 mld/8 jr, compensatie 0-4,5 mld, reserves 2,3-4,5 mld); pol:144 eigen risico af met inkomensafhankelijke financiering (CPB 2019: +3,8 mld, lage/midden +3,5-4,2%, top-20% -3,9%); pol:145 cooperatieve zeggenschap via Zvw art. 28-28c en regionale pilots.
Hier en nu: gezondheid, koopkracht, vertrouwen. Later: houdbaarheid zorguitgaven, zorgpersoneel (administratielast). Elders: beperkt (farma/medicijnen, zie pol:87).
Toeslagen-analyse 49: zorgtoeslag 6,54 mld (budgetitem 18), pol:136 en pol:139. Regeldruk: ana:3. Zorgmijding: subject 266. Politieke afweging: Action 97.
Zorgfraude is een kostenpost van het stelsel, geen losstaand incident. Omvang, SCHATTING: vastgesteld door verzekeraars ca. 36 mln in 2022 (dp:184) en 6-19 mln per jaar in 2010-2016 (dp:1874); de Algemene Rekenkamer schat ten minste enkele miljarden per jaar (dp:1873, src:164); de 10 mld is een OM-vuistregel zonder sluitende onderbouwing (dp:1871, src:2137). Vastgelegd als analysis_effect 116: midden -2 mld, bandbreedte -10 mld tot -36 mln, niet in totaal omdat het bedrag al in de zorguitgaven zit. Bronaanpak: het stelsel laat ruimte door geen uniforme toelatingstoets, geen vergunningplicht in jeugdhulp en Wmo, risico's in het pgb, versnipperde inkoop door gemeenten, zorgkantoren en verzekeraars, en beperkte gegevensdeling (src:2137, src:164). Stopmaatregelen eerst: uniforme toelatingstoets en vergunning voor alle aanbieders, Bibob, gegevensdeling tijdens lopend onderzoek. Het pakket van 8-6-2026 regelt dit deels; het wetsvoorstel volgt pas in 2028; budget 10 mln in 2027 naar 50 mln in 2030 (dp:1875, src:2137). De Rekenkamer oordeelde in 2022 dat de bestrijding niet of nauwelijks werkt (src:164). Het NZF-plan rekent met 5 mld fraudebesparing; dat ligt boven de Rekenkamer-ondergrens en is niet onderbouwd.
Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.