CONCEPT Preventie en sociaal domein: maatregelen voor bewegen, gezondheid en welzijn vergelijken op MKBA-basis, niet op SROI

Analyse dossier

CONCEPT Preventie en sociaal domein: maatregelen voor bewegen, gezondheid en welzijn vergelijken op MKBA-basis, niet op SROI

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: nog niet vastgesteldConcept: nog niet goedgekeurd

Nederland geeft jaarlijks ruim 100 mld euro uit aan zorg, maar preventie wordt bekostigd met losse, kortlopende potjes en nauwelijks onderling vergeleken. Maatregelen voor bewegen, voeding, alcohol, tabak en welzijn worden elk met een eigen maat verdedigd: de sport met een SROI van 2,76 (dp:1002), alcohol en tabak met MKBA's van het RIVM (src:1208, src:1209), welzijn en sociaal domein vaak helemaal niet. Die getallen zijn niet optelbaar of vergelijkbaar. Een SROI is een gemiddelde foto van een hele sector, een MKBA meet wat een extra maatregel oplevert ten opzichte van niets doen. Deze paraplu-analyse zet de maatregelen naast elkaar op een gelijke basis: netto welvaartseffect, kosten per QALY en budgettaire effecten per overheidslaag, met dezelfde waardering van gezondheid (kengetal 37, VOLY 100.300 euro). De inhoud per thema blijft in de bestaande analyses: sport ana:44, obesitas en frisdrank ana:18, zorgstelsel ana:50, geboortezorg ana:74.

Grondoorzaak

1. Kosten en baten landen bij verschillende partijen: de gemeente of school betaalt, de zorgverzekeraar, VWS of OCW plukt de vruchten, vaak pas na tien tot twintig jaar (src:1210, src:1211). Geen enkele betaler heeft een sluitende business case. 2. Kortlopende financiering via akkoorden (Nationaal Preventieakkoord, GALA, IZA) en specifieke uitkeringen zonder meerjarige zekerheid. 3. Fiscaal en prijsbeleid werkt preventie tegen: lage accijnzen en vrijstellingen op ongezonde producten (pol:193). 4. Geen gezamenlijke rekenstandaard: studies waarderen een QALY tussen 20.000 en 200.000 euro (src:1208, src:1209, src:193) en het landelijke RIVM- en CPB-overzicht van kosten en baten van preventie is pas eind 2026 voorzien (src:1213).

Sociale schade

0%">

/10

Complexiteit

0%">

/10

Escalatierisico

0%">

/10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: nog niet vastgesteldConcept: nog niet goedgekeurd

Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse): Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron: Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post: Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse: Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels: Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt: Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer: Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding: Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept: Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar: nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie: nog niet becijferdAanvulling voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen

Video / media

Analyse

CONCEPT. Paraplu-analyse: vergelijkt preventiemaatregelen op een MKBA-basis en verwijst voor de inhoud naar de thema-analyses ana:44 (sport), ana:18 (obesitas en frisdrank), ana:50 (zorgstelsel) en ana:74 (geboortezorg). Vergelijkingsbasis. Per maatregel: netto welvaartseffect (contant, met horizon), kosten per QALY, en budgeteffect per overheidslaag. Gezondheid wordt overal gewaardeerd met kengetal 37 (VOLY 100.300 euro, prijspeil 2024). De bronstudies gebruiken nu 50.000 euro (src:1208, src:1210) of een bandbreedte van 20.000 tot 200.000 (src:1209); die moeten worden herrekend voordat de saldi optelbaar zijn (dp:1224). Wat er nu ligt. Alcohol: accijns plus 50% netto 4,5 tot 10,7 mld over 50 jaar (dp:1220); maatschappelijke kosten 2,3 tot 6,1 mld per jaar (dp:1221). Tabak: accijns plus 5% per jaar netto 57 mld over 35 jaar, MPOWER-pakket 52,9 mld (dp:1222). Sociaal domein: opvoedprogramma saldo 16.134 euro per kind, 65,2 mln per jaarcohort, maar de gemeente betaalt en het Rijk bespaart (dp:1223). Bewegen: 5.800 doden en 2,3% van de ziektelast per jaar (dp:1225), maar geen Nederlandse MKBA van een beweegmaatregel; schoolgerichte leefstijlprogramma's varieren van kostenbesparend tot 32.178 euro per QALY (dp:1226). Landelijk overzicht van RIVM en CPB nog niet verschenen (dp:1227). Maatregelen. Stop: alcoholaccijns verhogen pol:304; geen kortlopende preventiepotjes pol:305; zuivelvrijstelling verbruiksbelasting afschaffen pol:193; eigen risico als drempel voor vroege zorg pol:144. Bron: beweegnorm in het onderwijs pol:306; meerjarig preventiefonds pol:307 onder het Fonds Brede Welvaart pol:223; suikerbelasting pol:293; verbod op kindermarketing pol:294; Tabaks-exit pol:103; Sportwet pol:131; sportpas pol:132. Gevolgen: opvoedprogramma met compensatie gemeenten pol:309. SROI als achtergrond. De SROI van sport (2,76, dp:1002; reeks dp:1215, dp:1219; src:89, src:194, src:1058, src:1206, src:1207; baten uit src:219) laat zien dat sport en bewegen als geheel meer opleveren dan ze kosten. Bruikbaar voor: orde van grootte, samenstelling van baten (dp:1217) en draagvlak. Niet bruikbaar voor: rangschikken of verantwoorden van een maatregel, optellen met MKBA-saldi, of het rendement van gemeentelijke uitgaven (dp:1218). Reden: gemiddelde in plaats van marginaal effect, geen nulalternatief, deadweight en attributie niet gecorrigeerd, risico op dubbeltelling, en ruim 60% van de baat is gewaardeerde kwaliteit van leven.