CONCEPT Coronacrisis Nederland 2020-2022: maatschappelijke kosten, oversterfte, long covid en pandemische paraatheid

Analyse dossier

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

De coronacrisis 2020-2022 veroorzaakte in Nederland 45.800 oversterfte, met een covid-19-sterfte van 48.000 (src:1300). In de vierde oversterfteperiode in 2022 was nog maar een derde (0,33) van de oversterfte toe te schrijven aan covid-19 (src:1300). De rijksuitgaven aan coronacrisismaatregelen 2020-2022 worden geraamd op circa 82,1 miljard euro voor 234 maatregelen, met nog circa 5,5 miljard euro begroot voor 2023; de eindafrekening is door lopende NOW-terugvorderingen nog niet vastgesteld (src:1301). In Nederland geven circa 400.000 mensen klachten door post-covid aan, bij circa 100.000 ernstig (src:1302); een secundaire schatting komt op circa 1,3 miljoen mensen die ooit long covid hadden (src:1303). De langdurige maatschappelijke schade zit in long covid, uitgestelde zorg, leerachterstanden en de mentale gezondheid van jongeren, naast de directe sterfte. De oorsprong van het virus is niet eenduidig vastgesteld (src:1131).

Grondoorzaak

1. Beperkte pandemische paraatheid en een kwetsbare data-infrastructuur, waardoor data over testen, vaccinatie en sterfte te laat uitgewisseld werden (src:1304). 2. Afwegingen tussen volksgezondheid en andere maatschappelijke belangen zijn niet integraal gemaakt; de proportionaliteit is onderwerp van de lopende parlementaire enquete (src:1305). 3. Het risico op een zoonotische pandemie hangt samen met de intensieve veehouderij en met laboratoriumrisico (ana:71, subject 286). 4. Generieke, langdurige maatregelen verschoven schade naar jongeren, uitgestelde zorg en de economie.

Sociale schade

8 /10

Complexiteit

7 /10

Escalatierisico

6 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse): Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron: Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post: Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse: Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels: Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt: Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer: Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding: Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept: Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar: nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie: nog niet becijferdAanvulling voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen

Video / media

Analyse

Fysieke infrastructuur en hulpbronnen. De bestrijding leunde op test- en vaccinatiecapaciteit, IC-capaciteit en ov-beschikbaarheid; de data-infrastructuur voor testen, vaccinatie en (over)sterfte was kwetsbaar en vertraagde zicht op de crisis (src:1304). De directe schade is zichtbaar in 45.800 oversterfte en 48.000 covid-19-doden (dp:1327, dp:1328), de langdurige schade in circa 400.000 mensen met post-covidklachten (dp:1334, dp:1335). Stopmaatregelen eerst. Beperk het zoonotische pandemierisico bij de bron: sluit aan bij de maatregelen tegen laboratoriumrisico (pol:288, pol:289, ana:71) en bij het zoonosebeleid voor de veehouderij (subject 286, ana:80). Zet ingrijpende vrijheidsbeperkende maatregelen alleen in na een integrale afweging van de maatschappelijke kosten, zodat generieke lockdowns niet langer zonder die afweging worden genomen (pol:343, src:1305). Bronmaatregelen. Een wettelijk geborgde data-infrastructuur die test-, vaccinatie- en sterftedata binnen weken koppelbaar maakt met waarborgen voor privacy, als les uit de trage data-uitwisseling (pol:344, src:1304). Versterk de pandemische paraatheid en internationale afspraken (src:1124). Herstel. Een structureel zorg- en re-integratietraject en expertisecentrum voor long covid, gekoppeld aan de nazorg voor andere postinfectieuze aandoeningen (pol:345); de casuistiek van burgers (casus 1) laat zien dat erkenning en nazorg tekortschieten. Gevolgen en paraatheid. Werk de surveillance en vaccinplatforms uit die al als gevolgenmaatregel staan beschreven (pol:292). Politieke duiding: zie, zodra beschikbaar, een reconstructie-artikel over de coronacrisis; de betrokken wetenschappelijke adviseurs M. Koopmans en R. Fouchier (Erasmus MC) zijn als personen vastgelegd voor koppeling via per_article. Waardering. Ziektelast in verloren gezonde levensjaren waarderen met kengetal 37 uit het Handboek Milieuprijzen zodra een DALY- of QALY-telling voor covid en long covid in Nederland beschikbaar is; nu alleen aantallen en eurobedragen uit de bronnen (dp:1330, dp:1333). Datagaten. DALY- en QALY-ziektelast van covid en long covid; arbeidsverlies door long covid; omvang van uitgestelde zorg; leerachterstanden en inkomenseffecten; mentale gezondheid van jongeren; definitieve eindafrekening van de steunpakketten; primaire bron voor het OMT-lidmaatschap van de betrokken adviseurs. Status: CONCEPT tot het eindrapport van de parlementaire enquetecommissie Corona (verwacht eerste kwartaal 2027, src:1305).