CONCEPT Zoönoserisico van de intensieve geitenhouderij: Q-koorts 2007-2010 en structureel verhoogd longontstekingsrisico

Analyse dossier

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

Tussen 2007 en 2010 werden 4.033 acute Q-koortspatienten gemeld, met naar schatting ca. 50.000 niet-gemelde infecties; voor de epidemie waren er ca. 20 patienten per jaar (src:1290). Sinds 2007 zijn 116 mensen aan Q-koorts overleden, 107 aan chronische Q-koorts (src:1292, src:1293). Ca. 20 procent houdt QVS over (src:1292). De maatschappelijke kosten worden geschat op 250-600 mln euro, voor 85 procent menselijke kosten (src:1291). De geitenstapel groeide van 126.000 in 2000 naar 592.000 in 2025 (src:1298), en wonen nabij geitenhouderijen geeft nog altijd een verhoogd risico op longontsteking (dp:556, dp:557).

Grondoorzaak

1. Schaalvergroting van de melkgeitenhouderij dicht bij woonkernen zonder gezondheidstoets in de vergunning (src:1298, src:456). 2. Veterinaire maatregelen werden terughoudend en laat genomen uit vrees voor economische schade; de ruiming kwam pas drie jaar na het begin (src:1291, src:1294). 3. Chronische Q-koorts is niet meldingsplichtig, waardoor schade en sterfte buiten beeld bleven (src:1292). 4. Nazorg is afhankelijk van tijdelijke subsidies.

Sociale schade

7 /10

Complexiteit

5 /10

Escalatierisico

6 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse): Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron: Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post: Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse: Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels: Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt: Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer: Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding: Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept: Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar: nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie: nog niet becijferdAanvulling voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen

Video / media

Analyse

Fysieke infrastructuur en hulpbronnen. 413 geitenbedrijven met 592.000 geiten in 2025, vooral voor melk (src:1298); andere telling: 628.018 geiten (dp:517), totaal 629.000 op alle landbouwbedrijven (src:1298). Coxiella verspreidt zich via stof en wind uit stallen en mest naar omwonenden; het VGO-onderzoek vindt structureel meer longontstekingen binnen 1 tot 2 km (dp:556, dp:557, dp:558, src:456). Zorgcapaciteit voor QVS en chronische Q-koorts is versnipperd; de screening op chronische Q-koorts vraagt betrouwbare IFA-testen (src:1297). Stopmaatregelen eerst. Geen nieuwe vergunningen of uitbreiding van geitenhouderijen binnen 1 km van woningen en andersom geen woningbouw binnen die afstand, waarmee de provinciale geitenstops landelijk worden. Economisch belang mag niet langer leiden tot uitstel van veterinaire maatregelen: het voorzorgsbeginsel voor zoönosen wettelijk vastleggen, de les van de commissie-Van Dijk (src:1294) en het RIVM (src:1291). Bronmaatregelen. Een plafond en krimppad voor de geitenstapel als onderdeel van de volumemaatregel veestapel (pol:199, ana:61). Permanente vaccinatieplicht en surveillance via tankmelk. Herstel. Een permanent expertise- en zorgcentrum voor QVS, chronische Q-koorts en PAIS na het einde van Q-support. Gerichte screening van risicogroepen in gebieden met hoge incidentie, die kostenbesparend is (src:1295). Een tegemoetkoming op basis van werkelijke schade. Gevolgen. Het longontstekingsrisico rond geitenhouderijen loopt door (dp:557) en botst met woningbouw binnen 2 km. Politieke duiding: zie reconstructie-artikel 2185, Reconstructie: Q-koorts 2007 tot 2010, en artikel 2184 over de excuses van het kabinet. Waardering. Verloren gezonde levensjaren met kengetal 37 uit het Handboek Milieuprijzen, zodra een DALY- of QALY-telling voor de hele epidemie beschikbaar is; nu alleen de eurobandbreedte van src:1291. Datagaten. DALY- of QALY-ziektelast; totale overheidskosten; primaire bron voor de compensatie aan geitenhouders; recente sterftetelling na 2022; consistente QVS-telling; primair advies Gezondheidsraad over de afstand van 1 km.