Het aantal rijksambtenaren (fte) is in tien jaar sterk gegroeid: van circa 109.000 fte in 2015 naar 157.019 fte eind 2024 (+bijna 48.000 fte, +43,9%) en verder naar 160.953 fte medio 2025. De groei concentreert zich niet in de beleidskolom (die stabiliseerde na jarenlange eerdere uitbreiding), maar in uitvoering, inspectie en ondersteuning. Tegelijk blijft de externe inhuur bij het Rijk hardnekkig hoog: 15,4% van de totale personeelsuitgaven in 2024 (EUR 3,67 miljard), ruim boven de door de Tweede Kamer gestelde Roemernorm van maximaal 10%; slechts 4 van de ministeries bleven onder die norm. Deze nulmeting brengt de omvang van eigen personeel en externe inhuur financieel in beeld als uitgangspunt voor scenario's over de inrichting van de (rijks)overheid.
Twee concrete, goed gedocumenteerde aanjagers van de fte- en inhuurgroei zijn de hersteloperatie toeslagenaffaire en de aardbevingsschadeafhandeling in Groningen. De hersteloperatie toeslagenaffaire groeide van een oorspronkelijke raming van ruim EUR 300 miljoen naar EUR 7,2 miljard (cumulatief, peildatum januari 2024); circa 30% daarvan betreft apparaatskosten (uitvoeringsorganisatie UHT/Dienst Toeslagen), waarvan ongeveer driekwart extern ingehuurd personeel is dat gemiddeld twee keer zo duur is als vast personeel. Voor de Groningse mijnbouwschade (IMG) zijn de uitvoeringskosten per uitgekeerde euro schadevergoeding hoog en volatiel: 62 cent (2022), 78 cent (2023), 39 cent (2024) en 47 cent (2025). Beide dossiers illustreren een breder patroon: jarenlange onderbezetting van toezicht en uitvoering, gevolgd door acute, dure crisisbestrijding via nieuwe uitvoeringsorganisaties en dure externe inhuur - in plaats van structureel voldoende, goed opgeleid eigen personeel.
Deze analyse vormt de nulmeting (0-meting) voor scenario's over de inrichting van de rijksoverheid: hoeveel geeft het Rijk nu uit aan eigen personeel versus externe inhuur, en welke concrete dossiers verklaren de groei van de afgelopen jaren? De vier gekoppelde budgetitem-regels (zie analysis_budgetitem) kwantificeren dit: (1) totale personeelsuitgaven Rijk 2024 (afgeleid, circa EUR 23,8 mld), (2) externe inhuur Rijk 2024 (EUR 3,67 mld, 15,4%), (3) eigen personeel/loonkosten Rijk 2024 (afgeleid, circa EUR 20,16 mld), (4) cumulatieve kosten hersteloperatie toeslagenaffaire (EUR 7,2 mld, peildatum januari 2024).
Open punt: voor de Groningse aardbevingsschade (IMG/NCG) is alleen een kostenratio per uitgekeerde euro gevonden (SourceId 10), geen absoluut jaarlijks fte-aantal of uitvoeringskosten-totaal in euro's. Dit is gelogd als actiepunt om de nulmeting op dit punt te completeren zodra de IMG/NCG-jaarverslagen zijn doorzocht.
Voor het municipalisme-denken van Burgerplatform is relevant dat een aanzienlijk deel van deze groei zit in uitvoeringsorganisaties die relatief dicht bij de burger opereren (Dienst Toeslagen, IMG, NCG) - een aanwijzing dat sommige van deze taken en het bijbehorende personeel op termijn richting gemeenten/regio's gedecentraliseerd zouden kunnen worden, mits de bijbehorende financiering meegaat.
Financieel lek (toegevoegd 20-9-2026): het bedrag hieronder is rechtstreeks afgeleid uit de vier budgetitem-regels hierboven, niet apart geschat. De ondergrens (€1.287 mln) is het bedrag waarmee de externe inhuur (€3.670 mln) de eigen, door de Tweede Kamer gestelde Roemernorm van maximaal 10% van de totale personeelsuitgaven (10% van €23.830 mln = €2.383 mln) overschrijdt - een harde, politiek erkende overschrijding. De bovengrens (€3.670 mln) is de volledige externe-inhuurpost, als maximaal scenario waarin deze hele post op termijn door eigen personeel vervangen zou kunnen worden. Maatschappelijke schade en schaderisico zijn bewust leeg gelaten: daarvoor ontbreekt een onderbouwde vertaalslag (vergelijk de CO2-prijsmethodiek bij Fossiele subsidies) - invullen zou een cijfer zijn dat niet aan een bron te herleiden is. Sociale schade (5/10), complexiteit (8/10) en escalatierisico (4/10) zijn een inhoudelijke inschatting op basis van vergelijking met andere analyses in dit overzicht, geen berekening - graag door Harmen te toetsen.