Waar zijn de verhoudingen gebleven als een toptarief in box 3 de politiek kan overheersen, terwijl veel grotere begrotingskeuzes stilser passeren? Dat is de kernvraag van deze visie van Burgerplatform. Hieronder staan eerst de cijfers en de standpunten, daarna onze duiding. Die duiding is een visie, geen vaststaand feit.
Wat het toptarief is, en wat het oplevert
In het gewijzigde amendement van Pro en Volt, met steun van D66 en CDA, daalt het basistarief in box 3 van 36 naar 35,5 procent. Boven 60.000 euro rendement geldt een toptarief van 38,5 procent. Volgens de indieners levert de box 3-maatregel structureel 221 miljoen euro op, onder voorbehoud van een finale raming door het ministerie van Financiën. NRC noemt 218 miljoen euro. Het hele amendement telt op tot 1 miljard euro, waarvan 412 miljoen euro nog een taakstelling is op fiscale constructies. De opbrengst is bedoeld om de belasting op arbeid te verlagen. src:2572 src:2553
Het toptarief grijpt aan bij het rendement, niet bij een vast vermogensbedrag. Bij 6 procent rendement op beleggingen ligt de grens rond 1 miljoen euro vermogen. Voor spaarders hangt het af van de rente: bij 2 procent rente noemt NRC, na een correctie op 12 november, 3 miljoen euro. Oudere toelichtingen noemden ook 6 miljoen euro bij 1 of 2 procent; die voorbeelden zijn niet allemaal onderling consistent. src:2553 src:2572
Een exact actueel aantal huishoudens in de schijf van 38,5 procent is in de openbare stukken van Financiën of het CPB deze week niet aangetroffen. De Volkskrant schrijft, op basis van cijfers die staatssecretaris Eelco Eerenberg in april met de Eerste Kamer deelde, dat het toptarief enkele tienduizenden Nederlanders zou treffen. In 2023 waren er 68.000 belastingplichtigen met een vermogen van minstens 1 miljoen euro, 2,7 procent van de ruim 2,5 miljoen box 3-plichtigen. Niet iedereen in die groep gaat meer betalen, omdat de eerste 60.000 euro rendement juist iets lichter wordt belast. Recentere vermogenscijfers waren volgens de Volkskrant niet beschikbaar. src:2573
Voor het invoeren van een extra tarief heeft de Belastingdienst tijd nodig. Pro en Volt hebben toegezegd het toptarief pas per 2029 in te voeren. src:2553
De bezwaren van de VVD, en wat anderen zeggen
VVD-leider Dilan Yesilgöz noemt de deal slecht voor ondernemers, het vestigingsklimaat en de stabiliteit, en zegt dat haar partij is overvallen. De VVD heeft aangekondigd tegen het Belastingplan te stemmen als de wijzigingen het halen. Die bezwaren geven we hier weer zoals de partij en de berichtgeving ze formuleren, niet als vaststaande schade aan het vestigingsklimaat. src:2551 src:2552 src:2555
ING-hoofdeconoom Marieke Blom stelde in de NOS-verslaggeving rond het debat dat 1 miljard euro in de rijksbegroting kleiner is dan klein bier, en dat politieke onzekerheid door een kabinetsval het vestigingsklimaat eerder zou schaden dan deze belastingverschuiving zelf. Dat is een opvatting van een econoom van ING, geen uitspraak van VNO-NCW. src:2555
VNO-NCW en MKB-Nederland benadrukten op 3 november, nog voor dit amendement, dat burgers en ondernemers snel en definitief duidelijkheid moeten krijgen, en noemden de toen voorgestelde vermogenswinstbelasting goed voor het vestigingsklimaat. Een specifieke reactie van VNO-NCW op het toptarief van 38,5 procent is in de bronnen van 11 en 12 november niet gevonden. src:2584
De discussie over het vestigingsklimaat kwam eerder deze week ook aan de orde in het gesprek van Sander Schimmelpenninck bij Renze, behandeld in art:2270.
Cijfers naast elkaar
De bedragen hieronder zijn niet zonder meer optelbaar. Het gaat om structurele belastingopbrengsten, om een oploop van uitgaven over meerdere jaren, en om lasten in 2031 ten opzichte van 2025. Ze dienen om de ordegrootte zichtbaar te maken.
| Post | Omvang | Bron |
|---|---|---|
| Box 3-maatregel in het amendement, structureel | 221 mln euro volgens de indieners; NRC noemt 218 mln, onder voorbehoud van een finale raming | src:2572 src:2553 |
| Heel amendement Pro, Volt, D66 en CDA | 1 mld euro, waarvan 412 mln nog een taakstelling is | src:2572 |
| Totale defensie-uitgaven 2027 | 28,9 mld euro, inclusief 3,1 mld steun aan Oekraïne en 600 mln extra uit het coalitieakkoord; 2,36 procent van het bbp | src:2574 |
| Defensie-intensivering volgens de Miljoenennota | ruim 2 mld euro in 2027, oplopend tot circa 12 mld in 2031, op weg naar 3,5 procent bbp in 2035 | src:2561 |
| Inventarisatie bredere NAVO-veiligheidsuitgaven, 2026 | 17,45 mld euro al toegerekend, 1,4 procent bbp; dit is vooral bestaande uitgaven, niet per se nieuw geld | src:2575 |
| Beleidsmatige lastenverzwaring 2031 ten opzichte van 2025 | ruim 17 mld euro, grotendeels bij huishoudens; 5,2 mld van het huidige kabinet, vooral de vrijheidsbijdrage | src:2561 |
| Nibud, juni 2026: moeite met rondkomen | 38 procent van de huishoudens | src:2560 src:2566 |
| CBS-armoede 2024, voorlopig | 551.000 mensen, 3,1 procent van de bevolking; daarnaast 1,1 miljoen bijna-arm | src:2576 |
| CAK-regeling betalingsachterstand zorgpremie, 1 oktober 2026 | 204.383 mensen, rekening 172,70 euro per maand | src:2557 src:2558 |
Armoede, schulden en de lastenkant van de begroting
Het Nibud-rapport Geldzaken in de praktijk 2026, van juni 2026, stelde dat 38 procent van de huishoudens moeite heeft om rond te komen. Dat is een peiling van ervaren financiële druk, geen officiële armoedefinitie. Die bevinding is eerder behandeld in art:2272. src:2560 src:2566
Volgens de officiële armoedemeting van CBS, SCP en Nibud waren in 2024 551.000 mensen arm, 3,1 procent van de bevolking. Dat cijfer is voorlopig en hoger dan de 2,7 procent in 2023. Daarnaast waren 1,1 miljoen mensen bijna-arm: hun inkomen lag tot 25 procent boven de armoedegrens, bij beperkt direct inzetbaar bezit. Die twee beelden, 38 procent met moeite en 3,1 procent officieel arm, meten iets anders en kunnen naast elkaar staan. src:2576
Tegelijk zitten 204.383 mensen in de CAK-regeling bij een betalingsachterstand op de zorgpremie. Zij betalen 172,70 euro per maand, 110 procent van de standaardpremie. Dat is eerder behandeld in art:2271. src:2557 src:2558
Op de begroting is het beeld over sociale zekerheid gemengd, en daarom preciezer te formuleren dan een algemene bezuiniging. De voorgenomen AOW-bezuiniging van 2,8 miljard euro gaat niet door. De verkorting van de WW van 24 naar 12 maanden is met een jaar uitgesteld, maar blijft volgens de Miljoenennota gepland vanaf 2030. Het kabinet trok 1,5 miljard euro uit voor koopkracht. Toch laat de beleidsmatige lastenontwikkeling een verzwaring zien van ruim 17 miljard euro in 2031 ten opzichte van 2025, die voor het grootste deel bij huishoudens neerslaat. Daarvan komt 11,9 miljard euro uit beleid van vorige kabinetten en 5,2 miljard euro uit beleid van het huidige kabinet, vooral de vrijheidsbijdrage. De lasten op arbeid nemen volgens het CPB-overzicht in de Miljoenennota met 10,1 miljard euro toe. Het Nibud becijferde na Prinsjesdag dat de gemiddelde koopkracht in 2027 0,1 procent daalt. src:2561 src:2567
Defensie: een oploop van miljarden
Nederland heeft zich vastgelegd op de NAVO-norm van 5 procent van het bbp in 2035: 3,5 procent voor defensie-uitgaven en 1,5 procent voor bredere veiligheids- en weerbaarheidsuitgaven. In 2027 raamde het kabinet de totale defensie-uitgaven op 28,9 miljard euro, inclusief 3,1 miljard euro steun aan Oekraïne en 600 miljoen euro extra uit het coalitieakkoord. Dat is 2,36 procent van het bbp inclusief de Oekraïne-steun, en 2,12 procent zonder. src:2574 src:2575
De Miljoenennota 2027 spreekt van een intensivering van de netto-uitgaven aan Defensie van ruim 2 miljard euro in 2027, die oploopt tot circa 12 miljard euro in 2031. Dat is een andere maat dan de 600 miljoen euro extra in 2027 alleen. Van de aparte 1,5 procent-poot had het kabinet in mei 2026 al 17,45 miljard euro aan bestaande uitgaven in beeld, 1,4 procent van het bbp. Dat bedrag is dus vooral een toerekening van wat er al wordt uitgegeven, niet automatisch nieuw geld. src:2561 src:2575
Postcovid en Q-koorts: een besluit dat mensen raakt
Een voorbeeld van een besluit dat minder politieke aandacht krijgt, maar mensen hard kan raken, is de afbouw van de individuele nazorg bij postcovid en Q-koorts. Dat is niet hetzelfde als een VVD-voorstel om een bestaande tegemoetkoming in te trekken. De eenmalige regeling voor zorgmedewerkers met langdurige postcovid-klachten is al gesloten. Wat wél is gebeurd, is het volgende.
Minister Sophie Hermans van VWS, VVD, bevestigde in antwoorden van 22 april 2026 dat de subsidies aan Q-support en C-support altijd tijdelijk zijn geweest en dat de individuele nazorg per 2027 stopt. Patiënten moeten volgens het kabinet in de reguliere zorg terechtkunnen. Voor 2026 was eenmalig 7,5 miljoen euro extra beschikbaar, in totaal ruim 10 miljoen euro dat jaar. Voor 2027 is 2,5 miljoen euro opgenomen specifiek voor Q-koortspatiënten, in te zetten met patiëntenvereniging Q-uestion, Q-support en de Q-koortsambassadeur. Middelen voor een kennis- en informatiecentrum blijven. src:2577
De Gezondheidsraad schat dat ongeveer 400.000 mensen van 12 jaar en ouder postcovid hebben, van wie ongeveer 100.000 ernstig beperkt zijn. Die schatting werd ook in de Kamervragen gebruikt. Hoeveel mensen nog met Q-koortsvermoeidheidssyndroom leven, is in de hier gebruikte stukken niet op één vast actueel cijfer vastgelegd. De bredere achtergrond van Q-koorts en postcovid is eerder behandeld in art:2240. src:2354 src:2577
Een motie van Dobbe en anderen van 5 maart 2026 vroeg de financiering van de patiëntondersteuning door C-support en Q-support in ieder geval tot en met 2027 door te laten lopen. Die motie werd op 10 maart verworpen, met 68 stemmen voor en 82 tegen. De VVD stemde tegen, evenals onder meer D66 en CDA. src:2578 src:2579
Op 18 juni 2026 nam de Tweede Kamer wel een amendement van Bushoff en anderen aan. Dat stelt voor 2027 3 miljoen euro extra beschikbaar voor Q-support en C-support om verantwoord af te schalen, onder meer voor de hulplijn en voor ernstig bedgebonden patiënten, en 3 miljoen euro voor een ketenbrede aanpak van postinfectieuze aandoeningen. De VVD stemde vóór dat amendement, net als het grootste deel van de Kamer. src:2580
Op 27 oktober 2026 verwierp de Kamer een motie van Kostić en Dobbe die de regering vroeg om in het voorjaar van 2027 te komen tot een pakket herstelmaatregelen voor mensen met Q-koorts en QVS, inclusief ondersteuning in onderzoek en bestaanszekerheid. De telling was 57 voor en 93 tegen. De VVD stemde tegen, opnieuw samen met onder meer D66 en CDA. src:2581 src:2582
Q-support zelf schrijft dat de organisatie eind 2026 stopt met de dienstverlening, omdat het geld voor 2027 voor één jaar is en veel lager dan in voorgaande jaren, en de ondersteuning daardoor niet verantwoord zou zijn voort te zetten. src:2583
Burgerplatform-visie
De feiten hierboven komen uit de bronnen. Wat volgt, is de visie van Burgerplatform.
De bezwaren van de VVD over vestigingsklimaat en voorspelbaarheid verdienen een eerlijke weergave. Onduidelijk belastingbeleid kan kosten hebben, en die zorg moet op haar merites worden beoordeeld. Dat maakt de politieke gewichten nog niet evenredig.
Het gaat om een structurele box 3-opbrengst van ongeveer 220 miljoen euro, bij enkele tienduizenden mensen met een hoog rendement. Daartegenover staan een defensie-intensivering die volgens de Miljoenennota oploopt tot circa 12 miljard euro in 2031, een lastenverzwaring van ruim 17 miljard euro in 2031, vooral bij huishoudens, een Nibud-beeld waarin 38 procent moeite heeft om rond te komen, meer dan 200.000 mensen met een verhoogde CAK-rekening, en patiënten met postcovid of Q-koorts van wie de individuele nazorg wordt afgebouwd.
De vraag is niet of een toptarief in box 3 mag, en evenmin of defensie of fiscale stabiliteit ertoe doen. De vraag is waarom dit relatief kleine punt zoveel politieke energie kan opeisen, terwijl besluiten met een veel groter effect op de brede welvaart en op groepen die al onder druk staan veel minder aandacht krijgen. Naar het oordeel van Burgerplatform zijn daar de verhoudingen zoek.
