Rente op private leningen drijft de kostprijs van wonen kunstmatig op met circa 30%.
Nederland telt een woningtekort van 396.000 woningen, terwijl er gemiddeld 53 m2 woonoppervlak per persoon is. 55% van de 7,48 mln huishoudens woont (sterk) overdadig, 4% (ca. 270.000 huishoudens, 570.000 personen) te krap. Nieuwbouw blijft steken op 69.000 per jaar (2024 en 2025) tegen een ambitie van 100.000; het kabinet zet in op fabrieksmatige nieuwbouw (50% prefab binnen vier jaar).
Het beleid behandelt de woningnood als een bouwprobleem in plaats van een verdelings- en benuttingsprobleem. Regels (splitsingsvergunningen, kostendelersnorm, fiscale prikkels die ruim wonen belonen) en het ontbreken van financiering voor kleine ombouwprojecten maken het beter benutten van bestaande m2 onaantrekkelijk. Beter benutten vraagt maatwerk per pand (splitsen, optoppen, kangoeroewoningen, hospitaverhuur, wonen boven winkels): werk voor het lokale MKB, niet voor de gestandaardiseerde grootindustrie waarop het Actieplan Versnelling Woningbouw is gericht.
Volgens het dossier Woningnood op Burgerplatform is een fatsoenlijke woning een basisvoorwaarde voor een menswaardig bestaan. Een tekort aan geschikte woningen leidt tot gezondheidsproblemen, belemmering van de ontwikkeling van kinderen en verlies van maatschappelijke participatie.
Het geschatte woningtekort schommelt rond de 400.000 woningen. De kabinetsambitie richt zich steevast op het bouwen van 100.000 nieuwe woningen per jaar, maar in de praktijk blijft de nieuwbouw steken (rond de 69.000 per jaar). Uit het ESB-artikel (Herverdeling bestaande woonruimte kan crisis oplossen) blijkt echter dat Nederland qua vierkante meters niet te klein woont:
Ruim aanbod per persoon: Met gemiddeld zo'n 53 m² woonoppervlak per persoon behoort Nederland internationaal tot de koplopers in ruim wonen.
Scheve verdeling: Ruim de helft van de Nederlandse huishoudens woont naar internationale maatstaven erg ruim. Dit betreft met name oudere/alleenstaande huiseigenaren en hogere inkomens.
Bestaande capaciteit: Als de 4,1 miljoen ruimst wonende huishoudens gemiddeld slechts 11 m² zouden afstaan of delen (bijvoorbeeld door woningraming, splitsing, optoppen, hospitaverhuur of woningdelen), zou het volledige woningtekort kwantitatief kunnen worden opgelost.
Het grootschalig aanleggen van nieuwe Vinex-locaties of "tien nieuwe steden" heeft grote nadelen: het bouwen van nieuwe woningen is uitstoot- en materiaalintensief, kost miljarden aan infrastructuur en duurt erg lang.
Door te focussen op het beter benutten van de bestaande woningvoorraad:
Sneller resultaat: Woning splitsen, optoppen (een verdieping op een bestaand flatgebouw of woning zetten) of kadastraal aanpassen kan binnen maanden tot enkele jaren worden gerealiseerd, vergeleken met de 7 tot 10 jaar doorlooptijd van nieuwbouwprojecten.
Lagere milieubelasting: Het hergebruiken en aanpassen van bestaande structuren vereist een fractie van de grondstoffen en CO2-uitstoot van nieuwbouw, wat direct aansluit bij de klimaatdoelen.
Een groot deel van de woningnood hangt samen met gezinsverdunning: steeds meer huishoudens bestaan uit slechts één persoon. Dit draagt bij aan eenzaamheid, met name onder ouderen die achterblijven in grote eengezinswoningen.
Investeren in sociale netwerken: Door woongemeenschappen, knarrenhofjes, intergeneratie-wonen en gedeelde woonvormen te stimuleren, snijdt het mes aan twee kanten: ouderen krijgen een passend en sociaal netwerk en er komen gezinswoningen vrij voor starters en jonge gezinnen.
Een houdbare oplossing voor de woningnood kan niet losgezien worden van bevolkingsgroei, migratie en de fysieke grenzen van ons land.
Bevolkingsomvang en migratie: De vraag hoe ver de Nederlandse bevolking nog kan en mag groeien is essentieel voor de druk op het woningaanbod en de ruimte. Het dossier en de discussie raken aan de vraag of Nederland moet streven naar een stabiele bevolkingsomvang (bijvoorbeeld rond de 18 miljoen inwoners) door gerichter beleid te voeren op arbeids-, studie- en asielmigratie.
Klimaatrisico's en ruimtelijke ordening: Nederland heeft te maken met zeespiegelstijging, bodemdaling en toenemend overstromings- en droogterisico. Het volbouwen van lage polders en groene ruimte met nieuwe steden vergroot de kwetsbaarheid van het land voor klimaatverandering op de lange termijn.
De woningnood is primair een verdelings- en benuttingsvraagstuk, gecombineerd met de vraag wat voor samenleving en leefomgeving we willen inrichten. Door regels die woningdelen, splitsing en hospitaverhuur belemmeren weg te nemen en in te zetten op maatwerk renovatie en verduurzaming van de bestaande voorraad, kan de wooncrisis veel sneller, duurzamer en socialer worden aangepakt dan door uitsluitend te vertrouwen op grootschalige nieuwbouw.
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
