Waardeloos bestuur vraagt om betere regels, niet om minder regels

Plenaire zaal van de Tweede Kamer op de tijdelijke locatie in Den Haag, 19 augustus 2021. Foto: Jeroen van der Meyde/Tweede Kamer, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tweede_Kamer_tijdelijke_locatie_plenaire_zaal_(1).jpg). (foto: Jeroen van der Meyde/Tweede Kamer, CC BY 4.0)

28-9-2026 LUBACH (YouTube) / Leo Klinkers / Burgerplatform Onbekend

Arjen Lubach nam Mona Keijzers nieuwe beweging Project2029 op de hak, vooral om de naam, die lijkt op het Amerikaanse Project 2025. Achter de grap zit een serieuze vraag: hoe herstel je slecht bestuur? Keijzer en bestuurskundige Leo Klinkers zijn het over de diagnose eens. Maar volgens Klinkers is het teveel aan regels een symptoom en geen oorzaak. Burgerplatform kiest daarom voor een andere volgorde: eerst stoppen met wetten zonder oorzakenanalyse en met politiek geld zonder openheid, dan vakmanschap en tegenmacht, en pas daarna herstel.

Op 2 september 2026 zette het satirische programma LUBACH een item online met de vraag: Heeft Mona Keijzers Project2029 iets te maken met Trumps Project 2025? Arjen Lubach en ‘politiek duider’ Ezra van Hamelen nemen daarin de nieuwe beweging van het Kamerlid op de hak. Keijzer was tot februari 2026 vicepremier en minister namens BBB. Nu zit ze als eenmansfractie in de Tweede Kamer. Op 27 augustus lanceerde ze Project2029. In een fragment ontkent ze dat de naam iets met het Amerikaanse Project 2025 te maken heeft. Lubach gelooft daar niets van. Hij vat het programma samen als “minder regels, minder belasting en minder immigratie” en vraagt zich af wat er nieuw aan is. In een sketch met een driedimensionaal kieskompas zoekt Van Hamelen naar de ‘Mona-dimensie’.

Voor Burgerplatform is dat de aanleiding voor een serieuzere vraag. Niet of een naam op een andere naam lijkt, maar of ‘minder regels’ en een kant-en-klaar pakket maatregelen slecht bestuur kunnen herstellen. Als kader gebruiken we het werk van bestuurskundige Leo Klinkers. Hij waarschuwt al sinds de jaren zeventig voor het verval van ons politieke systeem. In een interview op Burgerplatform vat hij zijn diagnose samen: “Ik noem dat waarden-loze politiek die vanzelf leidt tot waarde-loos bestuur.” Keijzer en Klinkers zijn het over de diagnose opvallend eens. Over de remedie niet.

Eerst: wat deze video wel en niet is

De video is satire, geen analyse. Het item duurt ruim elf minuten. Keijzer komt alleen in korte fragmenten aan het woord. Wij nemen de grappen niet over als feiten. Lubachs conclusie dat Keijzer het ofwel allang wist, ofwel “extreem onnozel” is, is zijn grap en zijn oordeel, niet het onze. Wel hebben we zijn feitelijke beweringen gecontroleerd, en de plannen van Project2029 zelf gelezen.

Eerst de feiten

Project2029 is nog geen partij. Het is een vereniging (Vereniging Project2029, ingeschreven bij de KvK), met Keijzer als voorzitter en onder anderen oud-bewindspersoon Nicki Pouw-Verweij in het bestuur. Er is een ANBI-status aangevraagd. In november 2026 volgt een test. Als er dan genoeg mensen en geld zijn, wordt het een partij die in maart 2027 meedoet aan de Provinciale Statenverkiezingen. “Als in november blijkt dat ik de mensen en de middelen niet heb, dan moet ik een ander besluit nemen,” zei Keijzer bij de lancering. Een definitieve naam en logo volgen pas als de partij er komt.
Het programma telt tien prioriteiten. Daarin staan onder meer “versoepeling van vergunning- en stikstofregels”, “rigoureus regels schrappen”, “een einde aan doorgeslagen duurzaamheidsbeleid”, asielaanvragen alleen nog buiten de EU, en het behoud van het Nederlandse vetorecht in de EU. Subsidies, adviesorganen, consultants en het aantal ambtenaren “kunnen en worden dan fors teruggebracht”.
De werkwijze is uitgesproken. Project2029 wil in 2027 en 2028 maatregelen voorbereiden die “klaar om te tekenen” zijn, met een volgorde voor “de eerste weken”. En: “Bij elk stuk staat wie het zal tegenhouden en langs welke weg.”
Project 2025 is een plan van de Amerikaanse denktank Heritage Foundation uit 2023: de Mandate for Leadership, ruim 900 pagina’s. Trump nam er in de campagne afstand van. Toch was volgens trackers van onder meer The 19th en PBS eind 2025 ongeveer de helft van de voorstellen uitgevoerd of in gang gezet. Een van de architecten, Russ Vought, leidt het begrotingsbureau van het Witte Huis.
“Het ontslaan van honderdduizenden ambtenaren” noemt Lubach als voorbeeld. Dat klopt ongeveer, maar niet helemaal. Volgens de Amerikaanse personeelsdienst OPM verlieten in 2025 zo’n 317.000 ambtenaren de federale overheid, tegen 68.000 nieuwe. Het grootste deel vertrok via vertrekregelingen en vervroegd pensioen. Tienduizenden werden ontslagen, vooral mensen in hun proeftijd.
“Het stopzetten van ontwikkelingshulp” klopt in grote lijnen. Het ontwikkelingsagentschap USAID hield op 1 juli 2025 op te bestaan. Wat overbleef, ging naar het ministerie van Buitenlandse Zaken. Minister Rubio meldde eerder dat 83 procent van de programma’s was beëindigd.
Een band tussen Project2029 en de Heritage Foundation is niet aangetoond. Keijzer ontkent die. De overeenkomst zit vooral in de methode: een vooraf uitgewerkt pakket, snel invoeren, weerstand incalculeren. En deels in de doelen, zoals een kleinere overheid. Het Amerikaanse plan gaat inhoudelijk veel verder.
Politiek geld in de beweging-fase valt buiten de regels. De Wet financiering politieke partijen geldt voor partijen met een geregistreerde naam die een zetel hebben. Een nieuwe partij valt pas vanaf het tweede jaar vóór de verkiezing onder een deel van de regels. De nieuwe Wet op de politieke partijen (wetsvoorstel 36.742) brengt een toezichthouder en een maximum van 100.000 euro per gever. Maar ook die wet geldt pas na registratie van de naam. De Kamer bespreekt het voorstel op 7 en 14 december 2026. Dat is geen verwijt aan Project2029, dat zijn bestuur openbaar maakt. Het is een gat in het stelsel.

De diagnose van Klinkers: waarden-loze politiek, waarde-loos bestuur

Klinkers (1943) is jurist en bestuurskundige. Hij bouwde het vak bestuurskunde mee op aan de Universiteit Utrecht en werkte daarna jarenlang als adviseur voor overheden in binnen- en buitenland. In 2023 schreef hij Over bekwaamheid en geschiktheid van politieke ambtsdragers. In het interview op Burgerplatform noemt hij vier kenmerken van slecht bestuur. Disfunctioneel is “besluiten nemen die het tegendeel realiseren van wat wordt beoogd”. Kortzichtig is “praten over problemen en oplossingen zonder die problemen te analyseren in hun oorzakelijke opbouw”. Daarnaast noemt hij amoreel en immoreel bestuur. De oorzaak is volgens hem een gebrek aan kennis en inzicht in wat het politieke ambt vraagt.

In zijn boek beschrijft hij hoe de overheid is “vervallen tot bureaucratiserend, oligarchiserend, overordenend, versplinterend en juridificerend bestuur”. En: “De aanpak van problemen die daaruit voortvloeien creëert een veelvoud van nieuwe problemen.” Dat lijkt sterk op wat Project2029 in zijn oprichtingsdocument schrijft: “Ons land wordt slecht bestuurd en valt uit elkaar, door onkunde en door een dwingende manier van besturen die is losgezongen van de samenleving en de realiteit.” De frustratie over regeldruk is dus terecht, en breed gedeeld.

Waarom ‘minder regels’ volgens Klinkers niet genoeg is

Het verschil zit in de remedie. Al in 2006 schreef Klinkers een notitie over het terugdringen van bureaucratie. Hij was voorstander, maar waarschuwde: “Bureaucratie als zodanig is nuttig en noodzakelijk. Bureaucratisering, een pathologische afwijking van bureaucratie, is dat niet.” Wie het teveel aan regels bestrijdt zonder het mechanisme erachter te begrijpen, maakt het erger: “sla je er een kop af, dan komen er twee bij.” Een ontspoord regelsysteem helemaal stoppen kan volgens hem alleen door alle ambtenaren naar huis te sturen. Dat noemt hij “onmogelijk. En onwenselijk.”

Zijn alternatief heeft vier sporen. Begrijp waarom regels woekeren. Ruim botsende regels en instanties op. Leer wetgevingsjuristen bestaande regels af te bouwen en regels met een einddatum te maken. En ontwerp nieuwe, sobere regelcomplexen die de oude vervangen, niet vanuit studeerkamers, maar “in samenwerking met hen die het aangaat”.

Daaronder ligt een principe dat hij in 2025 nog eens uitschreef: eerst waarden, dan normen. “Iets wat wij als gemeenschap waardenvol vinden wordt bewaakt en bewaard door het te beschermen met normen. Deze doel-middel relatie is de essentie van regelgeving.” De goede vraag is dus niet hoeveel regels er zijn, maar welke waarde een regel beschermt en of hij dat ook doet.

Klinkers kent ook het gevaar van haast. In 2006, net na de start van de zorg- en huurtoeslag, schreef hij in een notitie over de lessen van het Project Toeslagen, voor een onderdeel van de Belastingdienst, dat er een diepere risico- en haalbaarheidsanalyse had moeten komen vóórdat de politieke besluiten vielen. In een hoofdlijnenakkoord is weinig tijd om “de organisatorische, juridische en financiële consequenties ten gronde door te rekenen”. Hoe dat afliep, weten we. Project2029 zegt zijn maatregelen door te rekenen, en dat is winst. Maar wie wetten klaar heeft liggen voor ‘de eerste weken’, moet de uitvoerders en de mensen die het raakt al bij het schrijven betrekken. Anders ligt de volgende toeslagenaffaire klaar.

Eerst stoppen: waar de overheid het probleem zelf vergroot

Voorkomen is beter dan genezen. Daarom kijkt Burgerplatform eerst naar bestaand beleid dat slecht bestuur veroorzaakt, en dat kan stoppen.

Stop met wetgeving zonder oorzakenanalyse. Te veel wetten beginnen bij een oplossing en niet bij de oorzaak. Instrument: geen wetsvoorstel naar de Kamer zonder openbare probleem- en oorzakenanalyse en een uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets door de uitvoerders zelf. En een considerans die zegt welke waarde de wet beschermt.
Stop met het dichtgetimmerde regeerakkoord. Klinkers noemt het regeerakkoord ondemocratisch en wil het vervangen door een samenlevingsagenda van de Kamer zelf. Een akkoord waarin alles vooraf vastligt, laat geen ruimte voor analyse en tegenspraak. Een pakket dat ‘klaar om te tekenen’ is, is daar de uiterste vorm van.
Stop met gedogen en reparatiewetgeving. Klinkers wijst op tientallen jaren reparatiewetgeving en gedoogbeleid. Het bekendste voorbeeld is stikstof. In 2019 zette de Raad van State het Programma Aanpak Stikstof (PAS) opzij, omdat vergunningen werden verleend op beloofde maar nog niet gerealiseerde natuurwinst. Wie de stikstofregels versoepelt zonder dat de uitstoot daalt, loopt opnieuw vast bij de rechter.
Stop met geheim politiek geld. Nu kan een beweging geld ophalen zonder de regels voor partijen. Instrument: pas het wetsvoorstel op de politieke partijen in het wetgevingsoverleg van december 2026 aan. Maak openheid over giften verplicht voor elke vereniging of stichting die geld werft voor deelname aan verkiezingen, vanaf de oprichting, dus ook met een ANBI-status. Klinkers vindt dat partijen “een heldere staatsrechtelijke positie” moeten krijgen, omdat ze nu niet ter verantwoording kunnen worden geroepen. Neveneffect: meer administratie voor kleine initiatieven. Een drempel zoals de huidige 1.000 euro voor openbaarmaking houdt dat beperkt.

Dan bij de bron: vakmanschap en tegenmacht

Vakmanschap in de Kamer. Klinkers wil artikel 3 van de Grondwet aanvullen, zodat de wet eisen kan stellen aan de bekwaamheid en geschiktheid van Kamerleden. Burgerplatform deelt het doel. Over de vorm, een diploma-eis of een verplichte opleiding in staatsrecht en wetgeving, is debat nodig. Partijen moeten verantwoording afleggen over hoe ze kandidaten kiezen.
Een Constitutioneel Hof. Rechters mogen wetten nu niet aan de Grondwet toetsen (artikel 120). Klinkers noemt dat “een aanmerkelijk gat in ons rechtssysteem”. Een hof beschermt burgers tegen een woud van slechte wetten, maar ook tegen een meerderheid die snel iets doordrukt. Dat is geen ‘weerstand’ die je moet omzeilen. Het is tegenmacht die hoort bij een rechtsstaat.
Adviesorganen richting de Kamer, niet schrappen. Klinkers wil dat de Hoge Colleges van Staat en de WRR zich richten op het parlement in plaats van op de regering. Dat versterkt de Kamer. Adviesorganen fors terugbrengen verzwakt juist de tegenspraak.
Regels herschrijven van onderop. Geen kaalslag, maar doorlichting per domein, zoals België met de Kafka-operatie deed, met een einddatum in nieuwe wetten en toetsing door het onafhankelijke Adviescollege Toetsing Regeldruk. Een burgerberaad over regeldruk laat zien welke regels mensen echt hinderen.
Europa: meer democratie, niet meer veto’s. Project2029 wil het vetorecht behouden. Klinkers ziet het veto juist als probleem. Een van zijn artikelen heet The right of veto as a hand grenade in the European Council. Hij pleit voor een federale Europese grondwet, die hij in 2022 met de Federal Alliance of European Federalists ontwierp. Burgerplatform vindt dat Europese besluiten democratisch te controleren moeten zijn. Dat debat moet over inhoud gaan, niet over minder of meer Brussel.

Pas daarna: repareren waar het misging

Ook bij goed beleid gaat er iets mis. Dan moet herstel snel en vanuit de burger komen. Klinkers schreef in 2006 over de Belastingdienst dat wat goed is voor de burger “zelden het eerste en belangrijkste bestanddeel” van het handelen was. Het herstel voor de ouders in de toeslagenaffaire laat zien wat er gebeurt als dat niet verandert. Klinkers wil een Nationale Ombudsman met echte bevoegdheden, als ‘vierde macht’ die opruimt wat wetgever en bestuur laten liggen. Burgerplatform voegt daar betaalbare rechtshulp aan toe, want een recht dat je niet kunt halen, is geen recht.

Wat het fysiek raakt

Veel regels beschrijven een fysieke grens. Stikstofregels gaan over hoeveel stikstof de natuur in Natura 2000-gebieden kan verdragen. De wachtrijen voor een aansluiting op het stroomnet gaan over kabels en transformatoren die er niet zijn. Regels voor drinkwaterbronnen beschermen het water dat we drinken. Een regel schrappen legt geen kabel aan, maakt geen hectare natuur gezonder en maakt geen water schoner. Het omgekeerde bestaat ook: sommige regels houden woningbouw onnodig tegen, zoals regels die het splitsen van woningen of samenwonen ontmoedigen. Het dossier Woningnood op Burgerplatform laat zien dat beter gebruik van bestaande woningen sneller gaat en minder grondstoffen, beton en transport kost dan grootschalige nieuwbouw. Daar helpt gericht schrappen wel.

Een betere toekomst: bestuur met waarden

Stel je Nederland in 2030 voor. Elke nieuwe wet begint met de waarde die hij beschermt en een analyse van oorzaken, gemaakt met uitvoerders en burgers. Wetten hebben een einddatum en worden daarna getoetst. Een Constitutioneel Hof bewaakt de Grondwet. Elke beweging die meedoet aan verkiezingen, laat vanaf de eerste euro zien wie haar betaalt. Na de verkiezingen schrijft de Kamer eerst een samenlevingsagenda en pas dan gaat het kabinet aan de slag. Dat is geen utopie, maar Truetopia: een voorstelbare toekomst, gebouwd op feiten. Burgerplatform vraagt:

Openheid vanaf de eerste euro: transparantieregels voor elke politieke vereniging of stichting die meedoet aan verkiezingen, te regelen in wetsvoorstel 36.742 (wetgevingsoverleg 7 en 14 december 2026).
Eerst oorzaken, dan wetten: een verplichte, openbare oorzakenanalyse en uitvoeringstoets bij elk wetsvoorstel.
Doorlichten in plaats van rigoureus schrappen: regels per domein herschrijven met een einddatum, met burgers en uitvoerders.
Een Constitutioneel Hof: schrap het toetsingsverbod van artikel 120 van de Grondwet.
Een samenlevingsagenda: vervang het dichtgetimmerde regeerakkoord door een agenda van de Kamer.
Vakmanschap: eisen aan de kennis van staatsrecht en wetgeving van Kamerleden, en verantwoording door partijen over hun kandidaten.
Sterke tegenmacht: adviesorganen gericht op het parlement, en een Ombudsman met bevoegdheden.
Een burgerberaad over regeldruk: zodat duidelijk wordt welke regels mensen echt hinderen en welke hen beschermen.

Lubach zoekt met een 3D-kieskompas naar wat Keijzer anders maakt. Klinkers stelt voor om partijen niet meer langs links en rechts te beoordelen, maar op wat ze doen voor de behoeften van de samenleving en voor democratische instellingen. Dat is de dimensie die in het debat over regels ontbreekt: niet meer of minder, maar beter. Wie slecht bestuur wil herstellen, begint bij de oorzaken en bij de mensen die het raakt. Dat vraagt geduld en vakmanschap, en een rechtsstaat die tegenspraak niet ziet als weerstand, maar als waarborg.

Bron: LUBACH, ‘Heeft Mona Keijzers Project2029 iets te maken met Trumps Project 2025?’ (YouTube, 02-09-2026). Aanvullend: interview met Leo Klinkers op Burgerplatform (/a/over-bekwaamheid-en-geschiktheid-van-politieke-ambtsdragers); L. Klinkers, Over bekwaamheid en geschiktheid van politieke ambtsdragers (2023), ‘Minder bureaucratie – operatie Kafka’ (2006), ‘Leeraspecten Project Toeslagen’ (2006) en Epiloog (2025), leoklinkers.nl; project2029.nl; Nieuws van de Dag (27-08-2026); Wet financiering politieke partijen; wetsvoorstel 36.742; OPM via Federal News Network; PBS/The 19th; NPR, AP; Raad van State 29-05-2019.

Foto: Jeroen van der Meyde/Tweede Kamer, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons. Plenaire zaal van de Tweede Kamer op de tijdelijke locatie in Den Haag (augustus 2021).

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen