Naar de Kiesklimaat website

Alle analyses
Analyse dossier

Niet-gebruik van toeslagen door het aanvraagvereiste (A1/D3)

Datakwaliteit B100% van het welvaartseffect rust op een bronGeen PM-postenZwakste betrouwbaarheidsklasse: nog niet vastgesteldConcept: nog niet goedgekeurd

Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget vereisen een aanvraag, terwijl de Belastingdienst het recht in veel gevallen al kan vaststellen uit eigen gegevens. Actuele niet-gebruikpercentages (Dienst Toeslagen, Stand van de uitvoering 2026): zorgtoeslag en huurtoeslag 12%, kindgebonden budget 9%, samen circa €889 mln per jaar onbenut - dicht bij de €1,02 mrd die het CPB voor 2021 langs een andere route berekende (binnen 13% van elkaar, de belangrijkste validatie in dit dossier).

Grondoorzaak

Bureaucratische overhead die de bewijslast bij de burger legt: wie het recht niet kent, de aanvraag niet doet of terugbetaling vreest, krijgt niets - ook al beschikt de overheid over de gegevens om het recht zelf vast te stellen. Niet-gebruik is hardnekkig (tot 56% vraagt vier jaar op rij niets aan) en concentreert zich bij zelfstandigen, net-gepensioneerden en particuliere huurders.

Sociale schade
8 /10
Complexiteit
6 /10
Escalatierisico
7 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit B100% van het welvaartseffect rust op een bronGeen PM-postenZwakste betrouwbaarheidsklasse: nog niet vastgesteldConcept: nog niet goedgekeurd
Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse)
Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron
Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post
Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse
Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels
Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt
Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer
Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding
Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept
Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar
nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
€ 141 mln welvaartswinst per jaarnog geen bandbreedte opgegevenCorrectie voorstellen

Omvang geldstroom (indicatief)

Geen MKBA-uitkomst. Dit is de grootte van de geldstroom waar deze analyse over gaat, niet de schade of het welvaartseffect.

Geldstroomindicatief
€ 889 mln – € 1 mldCorrectie voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen
Video / media

Analyse

Een natuurlijk experiment (Dienst Toeslagen stuurde 200.000 huishoudens een attenderingsbrief) leverde ruim 70.000 extra aanvragen op (35% conversie, gemiddeld €757), maar 65% vroeg ook na de brief niets aan - attendering alleen is dus niet genoeg. MKBA-doorrekening (centraal scenario): baten €141 mln/jr (vermeden escalatie naar problematische schulden bij circa 20.000 huishoudens plus daling wanbetaling zorgpremie), kosten €20 mln/jr structurele uitvoeringskosten plus €90 mln eenmalig voor ICT-aanpassing (eigen aanname), saldo +€121 mln/jr, NCW30 +€2,35 mrd (basisvariant) tot +€20,2 mrd (verdelingsgewicht 2,0) (herrekend 30-09-2026, discontovoet 2,8/1,8%, horizon 30 jaar; gevoeligheid 2,25%/30j: +€2,5 mrd resp. +€21,8 mrd; horizon 50 jaar: +€3,2 mrd resp. +€27,3 mrd; horizon 30 jaar gehandhaafd: regelwijziging zonder kapitaalgoed, voortbestaan van het stelsel onzeker). Economisch veruit het sterkste van de vijf dossiers, maar budgettair het lastigste: het is een uitgavenpost (€889 mln/jr), geen besparing.

Herkomst van de bedragen

Brede welvaartseffecten per maatregel

Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.

Bronnen van deze analyse

Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.

Bronnen

  • Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheidBurgerplatform.nl (Patrick Hoop, i.s.m. Claude), 2026 Nog niet geverifieerd
  • Stand van de uitvoering 2026 (Dienst Toeslagen)Dienst Toeslagen, 2026 Nog niet geverifieerd
  • Onbenut recht: een onderzoek naar het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budgetCPB, 2025 Nog niet geverifieerd
  • Kabinetsreactie IBO Problematische SchuldenRijksoverheid (kabinet), 2024 Nog niet geverifieerd
  • Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)CPB/PBL; Werkgroep Discontovoet (2020, 2025); Ministerie van Financiën; CE Delft, 2013 Nog niet geverifieerd
Onderwerp
11
Terug naar alle analyses