Afkoeling van de planeet: energiebalans herstellen met stop-, bron- en actieve koelmaatregelen

Analyse dossier

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: nog niet vastgesteldConcept: nog niet goedgekeurd

De aarde neemt meer energie op dan ze uitstraalt: de energie-onbalans is 1,12 W/m2 over 2013-2025 en in 2025 de hoogste sinds 1960, dp:1574, dp:1575. De opwarming versnelt tot circa 0,27 graden per decennium, dp:1577. Schade neemt niet-lineair toe, dp:1579, dp:1580.

Grondoorzaak

Broeikasgassen uit fossiele verbranding, landbouw en landgebruik; methaan 0,57 W/m2; afname van koelende aerosolen, -0,96 W/m2, dp:1576. Fossiele subsidies en perverse prikkels zoals de nul-telling van biomassa en vrijstellingen voor luchtvaart, scheepvaart en militaire uitstoot houden de uitstoot in stand, dp:1583, dp:1035.

Sociale schade

9 /10

Complexiteit

9 /10

Escalatierisico

9 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: nog niet vastgesteldConcept: nog niet goedgekeurd

Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse): Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron: Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post: Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse: Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels: Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt: Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer: Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding: Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept: Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar: nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie: nog niet becijferdAanvulling voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen

Video / media

Analyse

Afkoeling van de planeet: de energiebalans van de aarde herstellen Dossiereigenaar: Leon Simons. 1. Uitgangssituatie: de energie-onbalans De aarde neemt meer zonne-energie op dan ze als warmte uitstraalt. Volgens de jaarlijkse update met IPCC AR6-methoden is die energie-onbalans 1,12 W/m2 over 2013-2025, tegen 0,87 W/m2 over 2006-2018, dp:1574, Bron src:1599. De WMO meldt dat de onbalans in 2025 de hoogste waarde had sinds het begin van de waarnemingen in 1960; circa 91 procent van het overschot gaat naar de oceaan, dp:1575, Bron src:1598. Hansen e.a. vinden met satelliet- en Argo-metingen 0,6, 1,11 en 1,36 W/m2 in 2001-2014, 2015-2019 en 2020-2023, dp:1039, Bron src:1102. De door de mens veroorzaakte opwarming was 1,37 graden in 2025, met een tempo van 0,27 graden per decennium; 1,5 graden wordt rond 2030 bereikt, dp:1577. Het resterende budget voor 1,5 graden bij 50 procent kans is 130 Gt CO2 vanaf begin 2026, ruim drie jaar uitstoot, dp:1578. 2. Oorzaken De hoofdoorzaak is de stijging van broeikasgassen door fossiele verbranding, landgebruik, landbouw en industrie. De antropogene stralingsforcering is 3,10 W/m2 in 2025, waarvan methaan 0,57 W/m2, dp:1576. Aerosolen uit dezelfde verbranding koelen: -0,96 W/m2. Minder luchtvervuiling is goed voor de gezondheid, maar haalt een deel van dat koelende masker weg. Hansen e.a. stellen dat de afname van aerosolen sinds 2010, onder meer door de zwavelregels voor scheepvaart van 2020, het opwarmingstempo heeft verhoogd naar ten minste 0,27 graden per decennium en ongeveer de helft van de temperatuursprong van 2023-2024 verklaart, dp:1040, Bron src:1101, Bron src:1102. Zij schatten de klimaatgevoeligheid op 4,8 graden per CO2-verdubbeling en de evenwichtsopwarming bij de huidige broeikasgassen op 10 graden. Wetenschappelijk debat: de omvang van het aerosoleffect en de klimaatgevoeligheid zijn onderwerp van discussie. De interpretatie van Hansen e.a. wijkt af van de IPCC-beoordeling, die een lagere waarschijnlijkste klimaatgevoeligheid hanteert; andere onderzoekers schrijven een groter deel van de recente opwarming toe aan natuurlijke variatie, zoals El Nino en de zonnecyclus. Over de richting is overeenstemming: de onbalans groeit en het opwarmingstempo ligt hoger dan in de decennia ervoor, dp:1574, dp:1577. Deze analyse gebruikt de IPCC-methode van src:1599 als basis en de cijfers van Hansen e.a. als bovenkant. 3. Schade De president van DNB stelt dat elke fractie van een graad telt en dat de economische schade niet lineair toeneemt. De mondiale weerschade was gemiddeld 384 mld dollar per jaar over vijf jaar, dp:1580, Bron src:1600. Een eerste, nog niet officiele schatting van de hittezomer van 2026 komt op een EU-bbp dat circa 1 procent lager is, ongeveer 180 mld euro, met bijna 9 mln ton graanverlies, dp:1579, Bron src:1601. De klimaatschade per ton CO2 is 187,4 euro volgens de milieuprijs, dp:1104, en het Nederlandse beprijzingstekort is 18,3 mld euro voor fossiele uitstoot, dp:1033. Een jaarlijks referentiebedrag voor de schade van de opwarming in Nederland ontbreekt: PM. 4. Fysieke infrastructuur en hulpbronnen Herstel van de energiebalans raakt de hele energie-infrastructuur: gas- en olie-installaties en pijpleidingen met methaanlekken, kolen- en biomassacentrales, zie ana:67, warmtenetten, zie ana:72, raffinaderijen en de bunkerhavens voor lucht- en scheepvaart, dp:1091, dp:1092. Voor methaan gaat het daarnaast om de veestapel, mestopslag en stortplaatsen, zie ana:61 en dp:548. Negatieve emissies vragen land, bodem en bos, of energie en opslagruimte voor technische verwijdering, dp:1042, dp:1043. Albedo-maatregelen gebruiken daken, wegen en openbare ruimte. Zonnestralingsbeheer zou vliegtuigen of schepen en zwavel- of zoutdeeltjes vragen, met een mondiale reikwijdte. 5. Maatregelen, in volgorde stop, bron, herstel Stop: fossiele voordelen wettelijk afbouwen, pol:217; in 2026 hebben de Nederlandse fossiele regelingen een budgettair belang van 29,6 mld euro bruto, dp:1583, Bron src:347, en mondiaal zijn de fossiele subsidies 7 biljoen dollar, dp:1035, Bron src:1095. Perverse prikkels wegnemen: EU-vrijstellingen voor kerosine en bunkerbrandstof en gratis ETS-rechten beeindigen, pol:284; de nul-telling van biomassa beeindigen, pol:253, zie ana:67 en dp:1066; de vrijstelling van militaire uitstoot beeindigen, pol:254, dp:1089. Bron: methaan en andere kortlevende stoffen snel omlaag, pol:370. Circa 35 Mt fossiele methaan was in 2024 zonder nettokosten te vermijden, dp:1581, Bron src:1606; de Global Methane Pledge vraagt minstens 30 procent minder in 2030 en kan meer dan 0,2 graden opwarming in 2050 vermijden, dp:1582, Bron src:1607. Snelle CO2-reductie met een stijgende heffing aan de bron, pol:371, en de terugnameplicht, pol:221. Herstel, actief koelen: negatieve emissies, pol:287. Alleen het emissiegat van 2022 terughalen vergt 7,6 GtC tegen 3,4 tot 7,0 biljoen dollar per jaar, dp:1041; Hansen e.a. zien verwijdering daarom niet als de oplossing, wel als aanvulling. Albedo verhogen met reflecterende oppervlakken en groen, pol:372: laag risico, vooral lokaal effect. Mariene wolkenverheldering alleen als onderzoek met internationale governance, pol:373, en een moratorium op inzet van stratosferische aerosolen met een onderzoeksprogramma, pol:374. Het UNEP-expertpanel vindt grootschalige inzet van zonnestralingsbeheer nu onverstandig; het vervangt geen emissiereductie, laat de verzuring van de oceaan doorgaan, kan regionale neerslag verschuiven en geeft bij abrupt stoppen een termination shock: snelle opwarming die de gemaskeerde opwarming in korte tijd inhaalt, Bron src:1608. Hansen e.a. noemen tijdelijk zonnestralingsbeheer als mogelijke optie, vgl. src:1101; dat standpunt is omstreden. 6. Samenhang Holisme volgens RuleId 8: de biomassa-analyse ana:67, de klimaatschuld en negatieve emissies in ana:70, de klimaatboekhouding in ana:72 en de veestapel in ana:61 behandelen delen van dezelfde energiebalans. Deze analyse hergebruikt hun datapoints en bundelt hun maatregelen onder het doel van afkoeling. 7. Burgerplatform-visie Volgens de Burgerplatform-visie is het doel niet alleen minder opwarming, maar herstel van de energiebalans en daadwerkelijke afkoeling, eerst door te stoppen met wat het probleem veroorzaakt.