CONCEPT Afvalverbranding: overcapaciteit, import en nul-telling van biogeen CO2 houden verbranden goedkoop en remmen circulariteit

Analyse dossier

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

Nederland heeft 8.364 kt vergunde verbrandingscapaciteit, terwijl in 2024 5.815 kt Nederlands afval werd verbrand; het verschil wordt deels opgevuld met import, 606 kt in 2024 en 1.910 kt in piekjaar 2017 (src:1283). In 2024 stootten AVI's 6,6 Mt CO2 uit, waarvan 4,2 Mt biogeen als memo-post buiten de boeken blijft (dp:1083). Het nominale CO2-heffingstarief voor AVI's is 103,66 euro per ton CO2 in 2026 (src:1286), maar door dispensatierechten betaalt een AVI per ton afval slechts 5,34 euro (src:1038). Het kabinet heeft het tariefpad van de afvalstoffenbelasting en de CO2-heffing in 2026 afgezwakt (src:1288). Verbranden blijft daardoor goedkoop en concurreert met preventie en recycling.

Grondoorzaak

1. Overcapaciteit: AVI's zijn gebouwd op een groter afvalaanbod en moeten hun ovens vol houden; import met ILT-toestemming vult het gat (src:1284, src:1285). 2. Nul-telling van het biogene deel: twee derde van de CO2 uit restafval telt als biogeen en draagt geen prijs (dp:960, dp:1083), dezelfde perverse prikkel als bij biomassa (ana:67). 3. Dispensatierechten maken de effectieve CO2-prijs een fractie van het nominale tarief (src:1038). 4. De R1-status maakt verbranden juridisch nuttige toepassing en daarmee importeerbaar (src:1289). 5. Warmtenetten en stroomlevering maken AVI's tot vaste leverancier, wat afbouw politiek lastig maakt (dp:963, dp:971).

Sociale schade

6 /10

Complexiteit

6 /10

Escalatierisico

4 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit DAandeel met bron: nog niet doorgerekendPM-posten: nog geen pakket doorgerekendZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse): Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron: Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post: Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse: Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels: Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt: Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer: Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding: Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept: Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar: nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie: nog niet becijferdAanvulling voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen

Video / media

Analyse

Fysieke infrastructuur en hulpbronnen. Twaalf AVI's met 8.364 kt vergunde capaciteit (src:1283) leveren 3.580 GWh stroom en 15,9 PJ warmte (dp:963); AVI-warmte is 17 procent van de bronnen van warmtenetten (dp:920) en in Arnhem en Nijmegen meer dan 93 procent (dp:971). Per ton restafval komt 0,959 t CO2 vrij, waarvan 66,4 procent biogeen (dp:960). Bodemas en vliegas blijven over en import brengt CO2, stikstof en bodemas van andere landen naar Nederland (src:1284). Stopmaatregelen eerst. Het biogene deel van de AVI-uitstoot niet langer op nul zetten, in lijn met pol:253 voor biomassa. De dispensatierechten in de CO2-heffing afbouwen, zodat het tarief van 103,66 euro per ton CO2 (src:1286) ook werkelijk wordt betaald in plaats van 5,34 euro per ton afval (src:1038). De afzwakking uit 2026 terugdraaien: afvalstoffenbelasting 81 in plaats van 124,20 euro per ton en 304 euro per ton CO2 pas in 2035 (src:1288; huidig tarief 40,85 euro, src:1287). Een importplafond als regel, niet alleen als noodknop bij verdringing (src:1285). Afvalwarmte niet als duurzaam tellen (pol:275). Bronmaatregelen. De vergunde capaciteit gefaseerd afbouwen naar het Nederlandse aanbod min de preventiedoelen; het Rijk noemt dat doel wel, maar zonder pad (src:1284). Preventie en hergebruik via diftar, statiegeld en een verbod op verbranden van recyclebare stromen. Herstel en gevolgen. CCS op het resterende vermogen, gefinancierd uit de heffing; hoogwaardige verwerking van bodemas. Warmtenetten op AVI-warmte krijgen een vervangingsplan (ana:53). De gevolgen voor de afvalstoffenheffing van huishoudens worden expliciet gemaakt. Waardering. Met een hoge CO2-prijs als standaard op de werkelijke uitstoot van 6,6 Mt (dp:1083), met de biogene 4,2 Mt als gevoeligheidsvariant. Een bedrag daarvoor is een eigen rekenregel en geen gemeten datapoint. Datagaten. NOx-, fijnstof- en dioxine-emissies en gezondheidsschade; afvalstoffenheffing per huishouden; eigendom en dividend van AVI's; recyclebaar aandeel in restafval; officieel capaciteitsafbouwpad.