Producenten en delen van de datacentersector stellen dat AI-datacentra PFAS nodig hebben voor koeling en dat er geen alternatieven zijn (aanleiding: AD 3-10-2026 over uitbreiding van PFAS-productie door AI-vraag, ChemSec 13-09-2026). Tegelijk duwt de F-gasverordening grote chillers vanaf 2027 naar HFO-koudemiddelen die zelf PFAS zijn en tot TFA afbreken, en stelt ECHA lange vrijstellingen voor two-phase-immersievloeistoffen voor. Daardoor dreigt een lock-in van PFAS in nieuwe datacentra, terwijl PFAS-vrije koeling beschikbaar is.
(1) De claim 'geen alternatief', die voor de niche two-phase immersie opgaat, wordt opgerekt naar alle datacenterkoeling. (2) Klimaatbeleid (F-gasverordening, GWP-grenzen) en chemicalienbeleid (PFAS-restrictie) zijn niet op elkaar afgestemd; lage-GWP-HFO's zijn PFAS. (3) De EU-restrictie komt op zijn vroegst rond 2028, met onbeperkt bijvullen van bestaande installaties en mogelijk 13,5 jaar vrijstelling voor two-phase-vloeistoffen, waardoor de prikkel om nu PFAS-vrij te bouwen ontbreekt. (4) Gebrek aan openbare gegevens over koudemiddelen per datacenter.
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenStatus: CONCEPT, opgesteld 03-10-2026 door scientist op verzoek van Harmen (via de Redacteur). Aanleiding: AD 3-10-2026, 'Grootste PFAS-bedrijven breiden productie uit door grote vraag naar AI' (achter betaalmuur; kern gereconstrueerd uit het onderliggende ChemSec-rapport van 13-09-2026, src:827, en berichtgeving daarover, src:828). Bouwt voort op ana:43 (PFAS, TFA uit pesticiden, pol:124/pol:125), ana:62 (drinkwater, TFA-zuivering, datacenters en water, pol:213) en ana:46 (netcongestie, datacenterpolicy 215). Die cijfers worden hier niet herhaald maar aangehaald.
De bewering dat datacentra voor (AI-)koeling PFAS nodig hebben en dat er geen alternatief is, houdt als algemene claim geen stand. De gangbare koeling van AI-servers is directe vloeistofkoeling met koude platen en water/propyleenglycol (Nvidia GB200/GB300/Rubin), en die bevat geen PFAS-koelvloeistof. Two-phase immersie met fluorvloeistoffen is een niche; Microsoft zet het niet in productie in en Meta stopte ermee, en volgens Microsofts eigen levenscyclusanalyse presteren goed geoptimaliseerde koude platen of single-phase immersie 'on par' met two-phase. 'Geen alternatief' klopt alleen voor de specifieke techniek two-phase immersie (daarvoor is nog geen PFAS-vrije vloeistof op schaal) en voor een deel van de componenten. De grootste resterende PFAS-route in de koeling zit in de chillers: de F-gasverordening duwt grote chillers vanaf 2027 naar koudemiddelen met GWP <750, en de gangbare HFO's daarvan zijn zelf PFAS en vormen TFA. Ook daar bestaan PFAS-vrije alternatieven (natuurlijke koudemiddelen, of chillerloze vrije koeling bij 45 graden).
| Claim | Oordeel | Onderbouwing (bron) |
|---|---|---|
| Datacentra (AI) hebben PFAS nodig als koelmiddel | Houdt niet stand (als algemene claim) | Single-phase directe vloeistofkoeling is 'the vast majority of liquid-cooled capacity', immersie wordt selectief ingezet (Dell'Oro, src:833); meeste operators koelen nog met lucht, koude platen met water staan bovenaan (Uptime, src:846). Nvidia Rubin: 100% vloeistof met ca. 75% water en 25% propyleenglycol (src:832). |
| Er zijn geen alternatieven | Houdt niet stand voor de functie koelen; deels juist voor de techniek two-phase immersie | Microsoft-LCA: 'highly optimized cold-plate or one-phase immersion cooling technologies can perform on par with two-phase immersion' (src:831). Voor two-phase is de opvolger van 3M Novec, Chemours Opteon 2P50, zelf een HFO en dus PFAS (src:835). SEAC acht 13,5 jaar vrijstelling voor two-phase-vloeistoffen 'likely justified' (src:830); RAC steunt die vrijstelling niet (src:829). |
| PFAS-bedrijven breiden productie uit door de AI-vraag | Deels | Producenten noemen AI/datacenters als groeimarkt (Chemours, Daikin, Syensqo, Solstice; src:827). Maar ChemSec heeft geen productievolumes; de lijst telt registraties en is alfabetisch (src:828). Arkema's uitbreiding (R-1233zd) is vooral voor isolatieschuim. Halfgeleiders en batterijen (PVDF) zijn volgens dezelfde bron minstens zo belangrijke drijvers. Het aandeel van datacenterkoeling in de PFAS-vraag is onbekend en vermoedelijk klein. |
| 3M is eind 2025 gestopt met PFAS-productie | Juist, met nuance | Aangekondigd 20-12-2022, inclusief alle gefluoreerde vloeistoffen (Novec, Fluorinert); omzet ca. USD 1,3 mld (src:834). Laatste bestellingen 31-3-2025 (src:844). Het gat wordt deels gevuld door andere PFAS: Syensqo Galden (PFPE) en Chemours 2P50 (src:827). De exit laat zien dat regeldruk werkt: de markt schoof naar koude platen en single-phase. |
| HFO-koudemiddelen (bijv. R-1234ze) zijn PFAS en breken af tot TFA | Juist, met nuance over hoeveelheid | Vallen onder de OESO-definitie en onder het ECHA-voorstel. Molaire TFA-opbrengst: HFO-1234yf 100%, HFO-1234ze(E) en HCFO-1233zd(E) ca. 2% (theoretisch tot ca. 30%), HFO-1336mzz 4% (src:836, industriebron). Koudemiddelen zijn een bekende TFA-bron in Nederland, tonnage onbekend (Deltares, src:840). |
| Two-phase immersie is nodig voor de efficientie van AI | Houdt grotendeels niet stand | Ten opzichte van lucht: koude platen -15% broeikasgas, -15% energie, -31% water; two-phase -21%, -20%, -48% (src:831; CPU-servers). De meerwinst van two-phase boven koude platen is ca. 5 procentpunt energie. Bij 45 graden aanvoertemperatuur is in Nederland nagenoeg geen chiller nodig (src:832). |
| Hypothese Harmen: 'geen alternatief' wordt opgerekt en de industrie wordt niet gedwongen te innoveren | Grotendeels bevestigd, met nuance | Opgerekt: de claim die voor two-phase immersie geldt, wordt gepresenteerd als claim over AI-koeling in het algemeen. Niet gedwongen: SEAC adviseert 13,5 jaar vrijstelling voor two-phase-vloeistoffen, bijvullen van bestaande koelinstallaties blijft onbeperkt toegestaan, en de F-gasverordening duwt chillers naar HFO's (PFAS). Innovatie bij fluorproducenten gaat vooral naar nieuwe PFAS (HFO-vloeistoffen), dus spijtige substitutie. Nuance: waar druk wel werd uitgeoefend (3M-exit, dreigende restrictie) verschoof de markt snel; hyperscalers stopten met two-phase. RAC steunt de vrijstellingen juist niet. De grootste PFAS-afhankelijkheid van AI zit in de chipfabricage, niet in de koeling van datacentra. |
| Techniek | PFAS | TRL / marktrijpheid | Kosten | Prestaties | Beperkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| Directe vloeistofkoeling, koude platen met water/PG25 (Nvidia GB200/GB300/Rubin) | Geen PFAS-koelvloeistof (wel mogelijk fluorpolymeer in koppelingen) | TRL 9; dominante vorm van vloeistofkoeling (src:833, src:846) | Vloeistofgekoelde datacenters 7-10% duurdere bouw dan luchtgekoeld (VS); mechanisch 33% van capex tegen 22% bij lucht (src:843). Nvidia claimt >USD 4 mln/jaar besparing per 50 MW (src:832, leverancier) | -15% energie, -15% broeikasgas, -31% water t.o.v. lucht (src:831); aanvoer tot 45 graden, chillers ca. 1% van het jaar (src:832) | Deel van de warmte (20-50%) nog via lucht; lekrisico; koude platen per IT-generatie vervangen |
| Luchtkoeling met vrije koeling | Geen (chiller kan wel HFO bevatten) | TRL 9; nog de meest gebruikte vorm (src:846) | Laagste capex bij lage dichtheid (src:843) | Hoogste energieverbruik (src:831) | Tot ca. 20 kW per rack (src:846); niet voor AI-racks van 100+ kW |
| Single-phase immersie met koolwaterstoffen of synthetische olie (Submer, GRC, Asperitas/Shell GTL) | Geen (sommige single-phase vloeistoffen zijn gefluoreerd; die vallen af) | TRL 9; 62-81% van de immersiemarkt (src:844, src:845) | Vloeistof USD 150-400 per gallon, minerale olie USD 19-38 (src:844) | -15% energie, -45% water t.o.v. lucht (src:831) | Brandbaar, viskeus, olie op hardware, garantie en gewicht |
| Natuurlijke koudemiddelen in chillers (R-744 CO2, R-290 propaan, R-1270, R-717 ammoniak, R-718 water) | Geen | TRL 9 in industriele koeling en warmtepompen; in datacenters commercieel maar minder gangbaar (src:841, src:847) | Doorgaans hogere initiele investering, terugverdientijd <1-3 jaar (TURI, algemeen HVAC&R, src:842) | Ammoniakchiller 790 kW: -43% koelenergie t.o.v. oude R407C-chiller (src:847, pleitbezorger) | Propaan ontvlambaar (A3), ammoniak giftig (B2L): zonering, vullingslimieten, vakmanschap; CO2 hoge druk |
| Chillerloze vrije koeling (droge koelers) bij hoge watertemperatuur | Geen koudemiddel | TRL 9 | Bespaart chillers (capex en energie) | In Nederlands klimaat vrijwel het hele jaar mogelijk bij 45 graden aanvoer (src:832) | Vereist warmwatergeschikte IT (DLC); trim-koeling voor warme dagen of luchtgekoelde delen |
| Restwarmte naar warmtenet | Geen (warmtepomp met natuurlijk koudemiddel) | TRL 9 | Afhankelijk van warmtenet | Vervangt koelvermogen door nuttige warmte | Locatie; zie pol:215 en EED art. 26 |
pol:241 (CONCEPT Stop): vergunningseis voor nieuwe datacentra en bij uitbreiding van bestaande: geen PFAS-koudemiddelen en geen PFAS-koelvloeistoffen (two-phase of gefluoreerde single-phase). Drinkwater- en energie-eisen staan al in pol:215 (bron) en worden niet dubbel opgenomen; openbaarheid via pol:213 (uitgebreid met koudemiddeltype en -vulling); het einde van de impliciete energiesubsidie via pol:216. Relaties: 241 versterkt 215; 213 versterkt 241; 241 versterkt 125 (PFAS-heffing); pakket 4 'datacenter_vestigingseisen' met hub 215.
Afleiding vermeden PFAS-emissie (rekenbestand /workspace/pfas/calc.py): nieuw IT-vermogen 0,10/0,22/0,28 GW per jaar (DDA, src:838); chillervermogen 0,5/1,0/1,3 kW per kW IT (laag: grotendeels chillerloze DLC); vulling 0,10/0,15/0,20 kg/kW (src:837); aandeel PFAS-koudemiddel bij ongewijzigd beleid 50/70/90% (aanname); lekkage 2/4/6% per jaar plus 10/15/20% verlies aan het einde van de levensduur (gespreid over 20 jaar); 3/4/6 jaarcohorten die vallen tussen 2027 en het moment dat de EU-restrictie nieuwe installaties verbiedt. Resultaat: vermeden lading 7,5/92/393 t; vermeden emissie 0,19/4,4/27,5 t F-gas-PFAS per jaar (dp:739); bij molaire TFA-opbrengst 2/15/50% is dat 0,004/0,66/13,8 t TFA per jaar (dp:740). Ter vergelijking: pesticiden >=21 t TFA per jaar.
| Effect | Laag | Midden | Hoog | Toelichting |
|---|---|---|---|---|
| E32 Omgeving: vermeden PFAS/TFA-schade | 0,0 | 0,6 | 18,6 | TFA-massa x kengetal 13. Variant op massa van het moedermolecuul: 0,1/4,3/37 (referentie, niet opgeteld). Lage betrouwbaarheid. |
| E30 Gebruikers en producenten: meerkosten of besparing koeling | PM (teken onzeker, orde klein) | Hogere initiele investering natuurlijke koudemiddelen, terugverdiend in <1-3 jaar (src:842, algemeen); chillerloze DLC bespaart chillers (src:832); verbod op two-phase kost hooguit ca. 5 procentpunt energievoordeel bij een niche (src:831). Geen betrouwbare chillerprijs per kW gevonden, dus geen bedrag. | ||
| E31 Bredere effecten | PM | Frictie: omscholing installateurs (natuurlijke koudemiddelen), klein. Kwaliteit van werk: PM, teken onbekend (veiligheid ammoniak/propaan tegenover minder PFAS-blootstelling). Banen tellen niet (regel 13). | ||
| E33 Klimaat | PM (ca. 0) | HFO's en natuurlijke koudemiddelen hebben beide lage GWP; mogelijk klein voordeel door efficientie. | ||
| Drinkwater, energie | niet opgenomen | Zit in pol:215/pol:213 en ana:62 (0,376-1 mln m3 per jaar, dp:620/dp:624); niet dubbel tellen. | ||
Kan een PFAS-eis in de omgevingsvergunning (Bkl-instructieregel, omgevingsplan of vergunningvoorschrift) of is die strijdig met EU-harmonisatie? Aandachtspunten: (1) REACH is een interne-marktverordening (art. 114 VWEU); art. 128 REACH verbiedt lidstaten de vervaardiging, het in de handel brengen of het gebruik van stoffen die onder REACH vallen te verbieden of te beperken, maar laat nationale regels voor de bescherming van werknemers, gezondheid en milieu toe zolang REACH die niet harmoniseert; zodra de PFAS-restrictie in bijlage XVII staat, is ruimte voor een strengere nationale eis voor hetzelfde gebruik onzeker. (2) De F-gasverordening is gebaseerd op art. 192 VWEU; art. 193 VWEU staat strengere nationale maatregelen toe mits verenigbaar met de Verdragen en aangemeld bij de Commissie. (3) PFAS zijn als groep aangemerkt als ZZS; de minimalisatieplicht voor ZZS-emissies naar lucht biedt mogelijk al een haak in de omgevingsvergunning; of F-gassen/HFO's daaronder vallen is niet geverifieerd. (4) Toets aan art. 34-36 VWEU (vrij verkeer van goederen), de dienstenrichtlijn (Visser Vastgoed) en evenredigheid; eventueel notificatie (TRIS, Richtlijn 2015/1535). (5) Formulering als emissie- of installatie-eis (geen productverbod) en als BBT-eis kan het risico verkleinen.
Datacentra hebben voor AI-koeling geen PFAS nodig: de standaard voor AI-servers is vloeistofkoeling met water en glycol, die bij 45 graden in Nederland vrijwel zonder chiller werkt. 'Geen alternatief' geldt alleen voor de niche two-phase immersie, die hyperscalers al hebben laten vallen en die volgens Microsofts eigen levenscyclusanalyse nauwelijks beter presteert. Het echte PFAS-lek zit in de chillers: de Europese klimaatregels duwen die naar HFO-koudemiddelen die zelf PFAS zijn en tot TFA afbreken, terwijl natuurlijke koudemiddelen en chillerloze koeling beschikbaar zijn. Een vergunningseis voor PFAS-vrije koeling bij nieuwe datacentra voorkomt een lock-in van 20 jaar tegen naar verwachting geringe kosten. Juridisch moet nog worden getoetst of dit naast REACH nationaal kan. (ana:65.)
ana:65; pol:241 (CONCEPT Stop); policy_effect 121 (E32), 122 (E30, PM), 123 (E31, PM), 124 (E33, PM); policy_effect_source 151-163; kengetal 13; dp:726-741; src:827-847 (nieuw) en 56, 58, 80 (hergebruikt; 56 geverifieerd); policy_relation 14 (241 versterkt 215), 15 (213 versterkt 241), 16 (241 versterkt 125), 17-19 (onderdeel_van_pakket naar hub 215); pakket 4 datacenter_vestigingseisen (leden 213, 216, 241, 215). Rekenbestand /workspace/pfas/calc.py.
Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.
€ 0 mln tot € 18,6 mln per jaar
Middenwaarde € 0,6 mln · prijspeil 2024 · vanaf 2027
Correctie voorstellenDeze effecten hebben nog geen bedrag en tellen niet mee in de bedragen hierboven. Klik door naar de effectregel.