Analyse dossier

Niet-gebruik van toeslagen door het aanvraagvereiste (A1/D3)

Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget vereisen een aanvraag, terwijl de Belastingdienst het recht in veel gevallen al kan vaststellen uit eigen gegevens. Actuele niet-gebruikpercentages (Dienst Toeslagen, Stand van de uitvoering 2026): zorgtoeslag en huurtoeslag 12%, kindgebonden budget 9%, samen circa €889 mln per jaar onbenut - dicht bij de €1,02 mrd die het CPB voor 2021 langs een andere route berekende (binnen 13% van elkaar, de belangrijkste validatie in dit dossier).

Grondoorzaak

Bureaucratische overhead die de bewijslast bij de burger legt: wie het recht niet kent, de aanvraag niet doet of terugbetaling vreest, krijgt niets - ook al beschikt de overheid over de gegevens om het recht zelf vast te stellen. Niet-gebruik is hardnekkig (tot 56% vraagt vier jaar op rij niets aan) en concentreert zich bij zelfstandigen, net-gepensioneerden en particuliere huurders.

Financieel lek
€ 889 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
8 /10
Complexiteit
6 /10
Escalatierisico
7 /10
Video / media

Analyse

Een natuurlijk experiment (Dienst Toeslagen stuurde 200.000 huishoudens een attenderingsbrief) leverde ruim 70.000 extra aanvragen op (35% conversie, gemiddeld €757), maar 65% vroeg ook na de brief niets aan - attendering alleen is dus niet genoeg. MKBA-doorrekening (centraal scenario): baten €141 mln/jr (vermeden escalatie naar problematische schulden bij circa 20.000 huishoudens plus daling wanbetaling zorgpremie), kosten €20 mln/jr structurele uitvoeringskosten plus €90 mln eenmalig voor ICT-aanpassing (eigen aanname), saldo +€121 mln/jr, NCW30 +€2,5 mrd (basisvariant) tot +€21,8 mrd (verdelingsgewicht 2,0). Economisch veruit het sterkste van de vijf dossiers, maar budgettair het lastigste: het is een uitgavenpost (€889 mln/jr), geen besparing.
Financiële impact
Minimaal financieel lek
889000000,00
per jaar
Maximaal financieel lek
1017000000,00
per jaar
Maatschappelijke kosten
getval.parsetemplate:Column 'f_volume_societal_eur' does not belong to table Table.: fields:AnalysisId, EntityID, MandateId, SubjectId, Title, ProblemDescription, RootCause, F_Volume_EUR_Min, F_Volume_EUR_Max, F_Volume_Societal_Min_EUR, F_Volume_Societal_Max_EUR, F_ExposedRisk_Min_EUR, F_ExposedRisk_Max_EUR, F_Volume_MIO_Min, F_Volume_MIO_Max, S_Damage_Score, C_Complexity_Index, E_Escalation_Risk, Dimension, CrossSectoral, CreatedAt, CreatedBy, FullAnalysisText, AnalystView, CitizenView, InnovatorView, DoerView, UpdatedAt, UpdatedBy, ShortName, Analysis_Url, Analysis_ImageUrl, AgentId, AgentStartDate, alternator, rowid,
per jaar
Onderwerp
Scores
Sociale schade
8 /10
Complexiteit
6 /10
Escalatierisico
7 /10
Schaderisico
Minimaal
0,00
Maximaal
0,00
Terug naar alle analyses