Op 1 oktober 2026 legde politiek duider Arjan Noorlander in Nieuwsuur uit waarom het begrotingsplan van het minderheidskabinet-Jetten binnen 24 uur wankelde. Om sneller over te stappen op een vermogenswinstbelasting in box 3 zouden 850.000 extra spaarders en beleggers belasting gaan betalen. Huizenbezitters en bedrijven bleven buiten schot. Twee dagen na de presentatie trok minister Eelco Heinen (VVD, Financiën) dat deel in. Hij erkende dat hij het had onderschat. “Onder de streep is het een nul en daar is de minister van Financiën altijd blij mee,” zegt Noorlander. Maar de politieke antennes stonden uit, het vertrouwen is laag en het zijn “dagkoersen”.

Voor Burgerplatform laat de video zien hoe vastgelopen het bestuur is. En ze roept een vraag op: wat betekent ‘financiën op orde’, als je ook de rekeningen meetelt die naar later zijn geschoven?

Wat de cijfers laten zien

Het tekort loopt op. Sinds Heinen in juli 2024 minister werd, stijgt het overheidstekort van 0,7 procent van het bbp in 2024 (CBS) naar een geraamde 2,7 procent in 2026, “tegen de Europese tekortgrens van -3% bbp aan” (CPB). Het CPB wijst vooral op defensie, sociale zekerheid en rente. Maar de uitgaven groeien ook sneller dan de Europese regels toestaan, en de kasschuiven die het kabinet als dekking inboekt, verbeteren het saldo volgens het CPB niet.

Tegelijk komt er lastenverlichting. De vermogenswinstbelasting kost in de eerste jaren 2 tot ruim 3 miljard euro per jaar, en de accijns op benzine en diesel gaat in 2027 en 2028 met 2,1 miljard euro omlaag (Kamerbrief van 29 september).

De rekening schoof door. Tussen 2014 en 2019 daalde de schuldquote van 67,2 naar 47,7 procent (CBS). Maar de Algemene Rekenkamer telt wat daartegenover staat: 34,5 miljard euro voor achterstallig onderhoud aan wegen, bruggen en sluizen, 11,6 miljard euro voor het herstel van toeslagenouders (zie de toeslagenaffaire) en 89,4 miljard euro aan negatief geëvalueerde fiscale regelingen. En volgens de parlementaire enquêtecommissie heeft Nederland een “ereschuld” aan Groningen, waar 363 miljard euro aan gasbaten vandaan kwam.

En er werd bezuinigd op de omroep. Het kabinet-Rutte I (VVD en CDA) verlaagde het mediabudget met 200 miljoen euro per jaar. Het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB deed er 100 miljoen bij. De rijksmediabijdrage daalt vanaf 2027 met 156,7 miljoen euro (zie Geef publieke omroep en journalistiek een eigen bron).

Duiding: ‘financiën op orde’ is een te smalle maat

De VVD schrijft in haar verkiezingsprogramma: “we houden de overheidsfinanciën op orde”. Burgerplatform vindt dat die claim geen stand houdt. Niet op de eigen maat: met een VVD-minister op Financiën loopt het tekort op, terwijl er miljarden naar lastenverlichting gaan. En niet op de maat die er echt toe doet, brede welvaart: een lage schuld zegt weinig als bruggen, toeslagenouders, Groningers en de publieke omroep de rekening betalen. Die rekeningen groeiden in de jaren dat de VVD de premier leverde (2010-2024), terwijl de grote fiscale lekken bleven bestaan (zie ook Wat had de VVD de afgelopen vijftien jaar beter kunnen doen?).

Stop: eerst de lekken dichten

Stop eerst met beleid dat veel kost en weinig oplevert, voordat de kleine spaarder of de publieke omroep moet betalen. Begin bij de negatief geëvalueerde fiscale regelingen, zoals de innovatiebox en de voordelen voor fossiele brandstof. Ombuigen kan volgens het ministerie van Financiën tot 35 miljard euro per jaar opleveren (zie Niet het geld ontbreekt, maar de keuzes). En stop met dekking via kasschuiven.

Bron: een begroting die alleen schuld en tekort telt

Het probleem zit in de maat. Saldo en schuld zeggen niets over achterstallig onderhoud of schade bij burgers. Elk ministerie bewaakt zijn eigen potje, en de rekening van een bezuiniging komt later elders terecht. Reken grote keuzes daarom eerst door in een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) en tel uitgesteld onderhoud mee als schuld. Een fonds voor brede welvaart kan geld daarna over de grenzen van ministeries heen leiden naar wat het meeste oplevert en zo de verkokering doorbreken (zie CPB over de investeringsinstelling). En toets de uitvoerbaarheid vooraf, ook bij box 3 (zie ons eerdere bericht over box 3).

Herstel: investeren in wat we samen nodig hebben

Pas dan komt herstel: los de ereschuld aan Groningen in, maak het herstel voor toeslagenouders af, haal het onderhoud in en draai de bezuiniging op de omroep terug. Stel je een begroting voor die laat zien wat we bezitten en wat we doorschuiven, en die openbaar wordt afgewogen, niet in achterkamertjes. Dat is geen utopie, maar een voorstelbare toekomst, gebouwd op feiten.

Noorlander vraagt of het een echte keuze wordt of een zootje. Een echte keuze begint met een eerlijke rekening.

Aanleiding: Nieuwsuur, ‘Begrotingsplan binnen 24 uur alweer van tafel’, YouTube (1 oktober 2026); citaten op basis van de automatische ondertiteling. Bronnen: Kamerbrief (29-09-2026); NOS (01-10-2026); CBS; CPB, MEV 2027 en cMEV 2027; Algemene Rekenkamer, Hoogrisicolijst 2026; Enquêtecommissie Groningen; Kamerstuk 32 500-VIII, nr. 80; bijlage hoofdlijnenakkoord 2024; VVD-programma 2025.
Video: Nieuwsuur via YouTube.