Het RIVM berekent elk jaar hoeveel stikstof neerslaat op de stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden (zie alles over stikstof). In 2024 was dat gemiddeld ongeveer 1.295 mol per hectare per jaar, berekend met gemiddeld weer. De werkelijke waarde ligt met 95 procent kans binnen 30 procent boven of onder dat cijfer. Gemiddeld lag de neerslag ongeveer 385 mol per hectare boven de kritische depositiewaarde (KDW): de grens waarboven de natuur schade kan oplopen.
Op 31 procent van het oppervlak lag de neerslag in 2024 onder de KDW, tegen 30 procent een jaar eerder en ongeveer 21 procent in 2005. De wet vraagt 40 procent in 2025, 50 procent in 2030 en 74 procent in 2035. Volgens de laatste prognose, met beleid dat op 1 mei 2024 concreet was, wordt dat 32 tot 34 procent in 2030 en 33 tot 39 procent in 2035. De kans dat de doelen worden gehaald, is kleiner dan 5 procent. Deze monitor bevat geen nieuwe prognoses; die maakt het RIVM om het jaar.
Waar de stikstof vandaan komt
Sinds 2005 daalde de neerslag gemiddeld 1,8 procent per jaar. De bijdrage van de Nederlandse industrie en het verkeer daalde met 37 procent, die uit het buitenland met 29 procent en die van de Nederlandse landbouw met 15 procent. In 2024 kwam 48 procent van de neerslag uit de Nederlandse landbouw, 11 procent uit het Nederlandse verkeer en 35 procent uit het buitenland. Ammoniak, vooral uit de landbouw, levert 71 procent van de depositie. De lagere neerslag in het droge jaar 2025 zegt volgens het RIVM niets over de structurele trend.
Duiding Burgerplatform
Stop. De overheid kan eerst stoppen met beleid dat de uitstoot zelf in stand houdt. Wageningen Social & Economic Research, CE Delft en Naturalis beoordeelden in opdracht van het ministerie van LVVN de rijksregelingen op hun effect op biodiversiteit. De landbouwvrijstelling in de winstsfeer (1.408 miljoen euro in 2024) kreeg het oordeel negatief: vooral grote, intensieve bedrijven met veel grond profiteren. Het borgstellingskrediet voor de landbouw kreeg ook dat oordeel. De vrijstelling van overdrachtsbelasting op cultuurgrond en de GLB-basisbetaling kregen het oordeel gemengd, overwegend negatief. Het gaat om een kwalitatief oordeel van experts; het stikstofeffect is niet berekend. Bouw deze prikkels af met een eerlijk overgangspad en geef geen nieuwe vergunningsruimte voor extra uitstoot zolang de natuur overbelast is.
Geen stikstofprobleem, maar een stroomprobleem. Stikstof is een verzamelterm. Bij de veehouderij is ammoniak uit mest en urine de echte boosdoener: volgens het RIVM levert ammoniak 71 procent van de depositie. Die ammoniak komt uit een mineralenstroom. De meeste stikstof komt de landbouw binnen via krachtvoer (384 miljoen kilo in 2024) en kunstmest (201 miljoen kilo), die vooral uit aardgas wordt gemaakt. Wat niet als vlees, melk, eieren, gewassen of afgevoerde mest vertrekt, blijft achter: 295 miljoen kilo, waarvan 75 miljoen kilo vooral als ammoniak de lucht in gaat. Begin dus aan het begin van de keten, met minder instroom van kunstmest en veevoer, in plaats van achteraf te repareren. Methaan komt niet uit stikstof, maar vooral uit de pens van koeien en uit mest. Wel maakt die grote instroom een grote veestapel mogelijk, en die stoot ook veel methaan uit.
Bron. Bijna de helft van de neerslag komt uit de Nederlandse landbouw, en juist die bijdrage daalt het langzaamst. Stuur daarom op gemeten uitstoot per bedrijf en per gebied en op de omvang van de veestapel, met perspectief voor boeren die extensiever willen werken (zie een ander landbouwbeleid en voedt Nederland de wereld?). Verkeer, industrie en buurlanden moeten hun daling vasthouden.
Herstel. Natuurherstel werkt pas duurzaam als de neerslag daalt. Het RIVM wijst erop dat droogte de natuur gevoeliger kan maken voor stikstof, dus horen water en bodem erbij. Dezelfde hectares bepalen ook drinkwater, klimaat, woningbouw en het inkomen van boeren. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan per maatregel laten zien wat die kost en oplevert voor natuur, gezondheid en inkomen, binnen het kader van brede welvaart. Een fonds voor brede welvaart kan de opbrengst van afgebouwde regelingen inzetten voor boeren die omschakelen.
Bronnen: RIVM, Monitor stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden 2026 (rapport 2026-0018, 10 februari 2026); Wageningen Social & Economic Research, Beoordeling van de effecten van financiële en fiscale rijksmiddelen op biodiversiteit (rapport 2026-011) en Kamerbrief 26 407, nr. 166 (21 mei 2026); CBS, Stikstofoverschot en mineralenbalans (cijfers 2024) en Introductie stikstofdossier; PBL, Decarbonisation options for the Dutch fertiliser industry (2019); WUR, Methaan. Foto: Strabrechtse Heide, G.Lanting, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
