Het onderzoeksprogramma Zembla van BNNVARA zond op 10 september 2026 Hoe jouw groene stroom bijdraagt aan ontbossing uit, gemaakt door Ton van der Ham met research van Marco de Lange. Van der Ham is ook de interviewer. Het programma ging uit van een vraag die Zembla al in 2017 stelde: verbranden Nederlandse centrales hele bomen?
Van Rainbow Pellet naar het oerwoud
RWE stookt biomassa in de Amercentrale in Geertruidenberg en bij in de Eemshavencentrale. Het bedrijf krijgt daarvoor volgens eigen opgave tot 2027 maximaal 2,5 miljard euro SDE+-subsidie; voor de Eemshaven alleen gaat het volgens het kabinet om maximaal ongeveer 930 miljoen euro. Volgens RWE gaat het om snoeiafval, kromme en rotte bomen en zaagsel. Zembla volgde de Maleisische pellets naar Rainbow Pellet, een grote exporteur in de deelstaat Pahang. Daar lagen bergen boomstammen. Rainbow Pellet bevestigde later dat er hele bomen worden verwerkt tot pellets voor Nederland; volgens het bedrijf gaat het om rubberbomen die niet genoeg rubber meer geven. RWE bevestigde dat het sinds dit jaar ook hele bomen gebruikt en zegt dat nieuwe Europese regels dat toestaan.
Zembla vond ook een bosbouwer in Kelantan die bevestigde dat hij al vijf jaar hout levert aan Rainbow Pellet. Satellietbeelden laten zien dat hij op zijn concessies natuurbos kaalkapte en verving door plantages. Volgens NRC heeft Rainbow Pellet 97 vrijwel identieke zelfverklaringen van zijn toeleveranciers.
De zagerij als bron
Biomassa mag niet komen van land dat na 2008 is ontbost. Maar als hout als reststroom geldt, telt de zagerij als herkomst en niet het bos. Fenna Swart van Comité Schone Lucht noemt dat een geitenpaadje. Hoogleraar milieucriminaliteit Daan van Uhm noemt het systeem fraudegevoelig. Emeritus hoogleraar Martijn Katan zegt dat bij het verbranden van hout meer CO2 uit de schoorsteen komt dan bij steenkool, en dat het tientallen jaren duurt voor nieuwe bomen dat weer hebben opgenomen.
Comité Schone Lucht deed aangifte tegen RWE. Volgens Zembla zijn er volgens het landelijk politieteam milieucriminaliteit sterke aanwijzingen dat de administratie van RWE niet op orde is; de politie bevestigde tegenover het Reformatorisch Dagblad dat dat de voorlopige conclusie is. Het Openbaar Ministerie moet nog beslissen over vervolging. De NVWA heeft volgens NRC een voornemen tot een last onder dwangsom aangekondigd tegen een groot energiebedrijf; Zembla spreekt van een voorlopige boete.
Van kolencentrale naar biomassacentrale
De biomassa wordt deels gestookt in een kolencentrale. Gedeputeerde Staten van Groningen gaven RWE in december 2007 de milieuvergunning voor de Eemshavencentrale, zo blijkt uit een uitspraak van de Raad van State. Het kabinet Balkenende IV vond nieuwe kolencentrales toen aanvaardbaar als ze capture ready werden gebouwd, zodat CO2-afvang later kon worden toegevoegd (Kamerstuk 28240, nr. 77). Die afvang is er niet gekomen. In plaats daarvan kwam subsidie voor biomassa: in de voorjaarsronde van de SDE+ in 2016 ging volgens minister Kamp 1,5 miljard euro naar bij- en meestook in drie projecten (Kamerstuk 31239, nr. 221), en in totaal ging het om ruim 3,6 miljard. De Wet verbod op kolen van 2019 verbiedt kolen voor elektriciteit. Nieuwe centrales met een hoog rendement, zoals de Eemshavencentrale, mogen nog tot 2030 kolen stoken en kunnen intussen overschakelen op biomassa.
Speelden die subsidies mee bij de schadevergoeding? In de memorie van toelichting bij de kolenwet wel. Het kabinet schreef dat de overheid de centrales met subsidies had geholpen hun uitstoot te beperken, dat alle nieuwe centrales een subsidie voor bijstook hadden en al met ombouw bezig waren of konden beginnen, en dat ze die subsidie mochten houden. Samen met de voorzienbaarheid van klimaatbeleid, het principe dat de vervuiler betaalt en de lange overgangstermijn was dat voor het kabinet reden om geen aanvullende nadeelcompensatie in de wet op te nemen. De bedragen die RWE en Uniper later kregen, 331,8 en 165,3 miljoen euro, waren voor de productiebeperking in 2022, niet voor het kolenverbod (Kamerstuk 35668, nr. 52 en nr. 53). Uit die brieven blijkt niet dat de biomassasubsidie meetelde in de hoogte; wel wordt de compensatie betaald uit het budget van de SDE++. Een schikking in de arbitragezaken was er niet: Uniper trok zijn claim in december 2022 in en RWE in oktober 2023, nadat de Duitse hoogste rechter de arbitrage niet-ontvankelijk had verklaard (Kamerstuk 36410 XIII, nr. 86). Volgens Burgerplatform roept dat een vraag op: waren de miljarden voor bijstook in de praktijk de prijs voor een kolenverbod zonder schadevergoeding? Dan betaalt de burger alsnog, via de energierekening en de belasting.
Konden de provincies de centrales weigeren vanwege het klimaat? Volgens de wet niet. De Wet milieubeheer schreef in artikel 8.8 voor dat de provincie bij een vergunning "rekening houdt met" het voor haar geldende milieubeleidsplan: een afweging, geen weigeringsgrond. En sinds de Europese emissiehandel in 2005 verbood artikel 8.13a CO2-eisen in een milieuvergunning, tenzij dat nodig is voor de directe omgeving. Op die grond wees de Raad van State in 2011 het beroep van Greenpeace en milieuorganisaties af dat het klimaat niet was meegewogen bij de centrale van E.ON op de Maasvlakte. Wel vernietigde de Raad van State in 2011 en 2013 de natuurvergunningen voor de Maasvlakte, omdat de gevolgen voor beschermde natuur onvoldoende waren onderzocht. Minister Jacqueline Cramer (VROM, PvdA) schreef de Kamer in 2007 dat zij de vergunningverlening niet kon tegenhouden. Burgerplatform vindt dat de keuze voor kolen daarmee een politieke keuze was en geen juridische noodzaak.
In Groningen stemden Provinciale Staten op 31 januari 2007 in met de komst van de RWE-centrale. Oud-bestuurders vertelden RTV Noord en het Dagblad van het Noorden in 2012 dat de provincie de centrale "hoe dan ook" wilde binnenhalen en dat er weinig ruimte was voor kritiek. Ruim een jaar na de milieuvergunning, in januari 2009, trad Dig Istha in dienst van RWE Nederland als directeur corporate affairs. Daarvoor was hij woordvoerder en communicatiedirecteur van minister Cramer, het ministerie dat het kolenbeleid had opgesteld (Adformatie, 2009; GIC, 2012). Volgens Binnenlands Bestuur was hij in die functie betrokken bij latere vergunningsaanvragen voor de Eemshaven. Er is geen bron dat hij het besluit van 2007 heeft beïnvloed.
Volgens de Klimaatcoalitie vormden RWE en Essent sinds 2002 met wetenschappers van het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht een netwerk dat de handel in biomassa en de subsidies daarvoor mogelijk maakte. De Klimaatcoalitie wijst onder meer op de duurzaamheidscriteria voor biomassa uit 2006 van de commissie onder leiding van Jacqueline Cramer, die destijds verbonden was aan de Universiteit Utrecht, voordat zij minister werd. De betrokken wetenschappers en bedrijven zijn hierover niet door Burgerplatform gevraagd. Bekijk ook de documentaire van de Klimaatcoalitie: Miljardenclaim en biomassalobby van RWE en Essent.
Weerwoord
RWE zegt dat alle grondstoffen voldoen aan de eisen voor legaliteit, duurzaamheid en broeikasgasreductie, gecontroleerd door een onafhankelijke certificeerder. Rainbow Pellet zegt dat het voldoet aan certificering en wetgeving, en dat de tropische stammen naar andere zagerijen gaan. De Nederlandse Emissieautoriteit concludeerde in januari dat de onderzochte pellets aan de regels voldeden, maar zag wel kwetsbaarheden in het systeem. Er is nog geen rechter of OM die heeft vastgesteld dat RWE iets strafbaars deed.
Duiding Burgerplatform
Stop. Stop met subsidie voor houtstook zolang de herkomst niet tot in het bos is te controleren. Een certificaat op papier is geen bewijs uit het bos. Lees ook eerst bewijs, dan geld.
Bron. Sluit de uitzondering waarbij de zagerij als bron geldt. Laat de hele keten openbaar zijn, en vorder subsidie terug als het niet klopt. Zembla stelde de vraag al in 2017: leidt de vraag naar biomassa tot kaalkap?
Herstel. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan laten zien wat houtstook werkelijk kost aan klimaat, natuur en gezondheid, vergeleken met besparing, wind en zon. Een Fonds Brede Welvaart kan dat geld inzetten voor bosherstel en schone energie. Zie ook waarom nog subsidie voor biomassa? en het gesprek met Fenna Swart.
Bron: Zembla, BNNVARA, 10 september 2026; Zembla, toelichting; NRC, 10 september 2026; Reformatorisch Dagblad, 10 september 2026; RWE Benelux; Kamervragen Aanhangsel 2020-2021, nr. 2515; Nederlandse Emissieautoriteit, 22 januari 2026; Raad van State, 29 april 2009; Kamerstukken 28240 nr. 77, 31239 nr. 221, 35167 nr. 3, 35668 nrs. 52 en 53, 36410 XIII nr. 86; Staatsblad 2019, 493; Wet milieubeheer, artikelen 8.8 en 8.13a, versie 2008; Raad van State, 4 mei 2011 en 7 december 2011; Raad van State, 2013; Aanhangsel Handelingen 2006-2007, nr. 2001; RTV Noord en Dagblad van het Noorden, 2012; Adformatie, 7 januari 2009; GIC, 25 oktober 2012; Binnenlands Bestuur, 26 oktober 2012; Klimaatcoalitie, Stop de biomassalobby, en EDSP ECO, Pro-biomassa lobbyfeiten deel 3, 16 maart 2020.
