29-9-2026 ESB / BNR / Burgerplatform Onbekend
Het stelsel van belastingen en toeslagen is zo ingewikkeld dat mensen en uitvoerders erin vastlopen, schrijven drie medewerkers van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in vakblad ESB. Hun doorgerekende varianten laten zien: hoe eenvoudiger het stelsel, hoe minder terugvorderingen, maar hoe groter de inkomensverschuivingen. Burgerplatform: stop eerst met voorschotten en terugvorderingen, en pak daarna de bron aan.
Het stelsel van belastingen en toeslagen is zo ingewikkeld dat mensen en uitvoerders erin vastlopen. Dat schrijven Yannick Jorna en Hans Beens, beleidsmedewerkers bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), en Elise Splint, directeur Arbeidsmarkt en Sociaal-Economische Aangelegenheden bij datzelfde ministerie, in economenvakblad ESB. De titel van hun analyse vat de boodschap samen: versimpelen belastingstelsel leidt altijd tot inkomensverschuivingen.
Volgens de auteurs loopt het stelsel op drie punten vast. Er zijn veel regelingen met verschillende voorwaarden die niet altijd goed op elkaar aansluiten, zodat mensen vaak niet weten waar ze recht op hebben. Grote voorschotten leiden tot terugvorderingen en nabetalingen, met onzekerheid, stress, schulden en niet-gebruik tot gevolg. En meer werken loont niet altijd: een kleine groep houdt door de afbouw van meerdere toeslagen weinig over van extra inkomen.
De auteurs rekenden met het microsimulatiemodel Mimosi van het CPB drie varianten door die evenveel kosten als het huidige stelsel. Variant 1 houdt de toeslagen, maar bouwt huur- en zorgtoeslag minder snel af. Variant 2 schaft de zorgtoeslag af, verlaagt de zorgpremie en voegt kinderbijslag en kindgebonden budget samen. Variant 3 schrapt alle inkomensafhankelijke toeslagen, heffingskortingen en aftrekposten en geeft huishoudens vaste bedragen, met een hoger minimumloon.
Hoe verder de hervorming gaat, hoe minder terugvorderingen en niet-gebruik, en hoe kleiner de groep werkenden met een marginale druk boven 60 procent (nu 14 procent, in variant 3 veertien procentpunt minder). Maar de prijs stijgt mee: in variant 3 gaat 17 procent van de huishoudens er meer dan 5 procent op achteruit, tegen 1 procent in variant 1. Met 5 miljard euro extra daalt dat naar 13 procent. De auteurs vragen daarom een politiek gesprek over welke pijn we bereid zijn te accepteren.
Econoom Jasper J. van Dijk van het Instituut voor Publieke Economie zei tegen BNR dat er draagvlak is voor hervorming, maar nog geen consensus over hoe. “Eigenlijk kun je iedere afbouw van zo’n toeslag zien als een mini-belasting,” aldus Van Dijk. Wie het stelsel vereenvoudigt, moet de schijftarieven verhogen, “maar het venijn is: die belasting was er altijd al, alleen die was politiek mooi weggemasseerd.”
Voor Burgerplatform laat de analyse zien dat ieder jaar bijschaven niet werkt. Stop eerst met wat het stelsel ingewikkeld maakt: grote voorschotten die achteraf worden teruggevorderd, en het vereiste dat mensen zelf moeten aanvragen wat de overheid al weet (zie Kabinet wil het onnodig moeilijk maken om arme mensen aan bijstand te helpen). Pak daarna de bron aan: inkomenssteun die steeds weer wordt afgebouwd zodra iemand meer verdient. Vaste bedragen vooraf geven zekerheid en maken zichtbaar wat werk oplevert. Dat past bij het loskoppelen van inkomen en de waarde van werk (zie AI geeft ons tijd terug, als de politiek de opbrengst eerlijk verdeelt).
De prijs in de ESB-analyse gaat over inkomenseffecten. De brede baten die de auteurs zelf noemen, zoals minder terugvorderingen, stress en schulden, vallen vaak buiten de begroting die de hervorming betaalt. Met een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) via het Fonds Brede Welvaart maakt Burgerplatform die baten zichtbaar en doorbreekt het de verkokering door geldstromen om te leiden (zie het Fonds Brede Welvaart pakt het anders aan).
Bron: Y. Jorna, H. Beens en E. Splint, ‘Versimpelen belastingstelsel leidt altijd tot inkomensverschuivingen’, ESB (29 september 2026); BNR Nieuwsradio, ‘Belasting- en toeslagenstelsel loopt vast, hervorming hard nodig’ (29 september 2026). Foto: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Deel dit bericht
Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen
Tags:
pageviews: 29
_01.jpg){kind=link}