Kinderopvang stopt met kraanwater: stop PFAS bij de bron en laat de vervuiler de filters betalen

Chemours in Dordrecht, gezien vanaf de overkant van de rivier (21 juli 2023). (foto: Paul van de Velde, CC BY 2.0)

27-9-2026 AD / Burgerplatform Onbekend

Een Haagse kinderopvang schenkt uit voorzorg geen kraanwater meer na de PFAS-kaart van Greenpeace. RIVM, GGD en Dunea noemen dat onnodig: het drinkwater voldoet aan de wet en flessenwater lost niets op. Burgerplatform begrijpt de zorg van ouders, maar legt de oplossing bij de bron: geen nieuwe PFAS-vergunningen, een nationaal lozingsverbod en een Europees verbod zonder achterdeurtjes. Waar extra filters nodig zijn, bij drinkwaterbedrijven en eventueel bij gevoelige locaties zoals de kinderopvang, betaalt de vervuiler, niet de burger via de waterrekening.

Een kinderopvang in Den Haag geeft de kinderen voorlopig geen kraanwater meer. De opvang stapt uit voorzorg over op bronwater uit flessen, ook voor het bereiden van maaltijden. Ouders kregen een brief. Aanleiding is de PFAS-kaart die Greenpeace op 22 september publiceerde. Daarop kleurt ook Den Haag rood. Het RIVM en de GGD Haaglanden reageren direct: “Je kunt kraanwater in heel Nederland gewoon drinken”, zegt het RIVM. En de GGD: “Ook voor kinderen. Kraanwater blijft een veilige en duurzame keuze, de oplossing ligt niet bij plastic flessen.”

Voor Burgerplatform is dat de aanleiding om te zeggen waar wij staan. De zorg van ouders is begrijpelijk en terecht. Maar de oplossing zit niet in de koelkast van de kinderopvang. Ze zit bij de fabrieken en de vergunningen die PFAS in onze rivieren laten komen. Eerst moet de vervuiling stoppen. Dan moet de bron dicht. Pas daarna komt het opruimen, en die rekening hoort bij de vervuiler, niet bij de ouders en ook niet op de waterrekening.

Eerst de feiten

PFAS is een groep van duizenden door de mens gemaakte stoffen. Ze breken in de natuur vrijwel niet af en hopen zich op in mens en milieu. Sommige PFAS zijn schadelijk voor onder meer het immuunsysteem, de lever en de voortplanting.
Al het Nederlandse drinkwater voldoet aan de wettelijke norm. Sinds 12 januari 2026 geldt Europees een grens van 100 nanogram per liter voor de som van twintig PFAS. De waarden liggen daar ruim onder.
Het RIVM hanteert daarnaast sinds 2021 een strengere richtwaarde van 4,4 nanogram per liter. Die is afgeleid van de veilige wekelijkse inname die de Europese voedselautoriteit EFSA in 2020 vaststelde. Daarbij gaat het RIVM ervan uit dat drinkwater hooguit 20 procent van onze PFAS-inname mag leveren. De rest komt vooral uit voedsel.
Volgens de Greenpeace-kaart, gebaseerd op cijfers van alle tien drinkwaterbedrijven, zit ruim een derde van de Nederlanders boven die richtwaarde. Het hoogst is het in Noord- en Zuid-Holland, tot ruim drie keer de richtwaarde rond Zaandam en IJmuiden. In het noorden en oosten is het laag.
Het verschil zit in de bron. Waterbedrijven in het westen maken drinkwater uit rivierwater van de Rijn en de Maas. Elders komt het uit grondwater, waar veel minder PFAS in zit.
Dunea, het waterbedrijf voor de regio Den Haag, meet gemiddeld 8 tot 9 nanogram per liter. Het haalt nu met extra actieve kool gemiddeld 70 procent van de PFAS uit het water.
Het RIVM, de GGD en Dunea raden flessenwater en thuisfilters af. Volgens Dunea zit ook in flessenwater PFAS en microplastic, en wordt het minder streng gecontroleerd dan kraanwater.
Het echte probleem is breder. Via voedsel en drinkwater samen krijgen veel Nederlanders nu al meer PFAS binnen dan veilig is. Wie overstapt op flessenwater, lost dat niet op.

Waarom flessen geen oplossing zijn

Het is logisch dat een kinderopvang iets wil doen. Jonge kinderen drinken per kilo lichaamsgewicht meer dan volwassenen, en ouders willen zekerheid. Maar flessenwater verplaatst het probleem alleen. Er komen plastic flessen, vrachtwagens en afval bij. Het kost de opvang elke maand geld. En de kinderen krijgen er het grootste deel van hun PFAS niet mee weg, want dat komt uit voedsel. Het besluit laat vooral zien hoe groot het wantrouwen is. Dat wantrouwen is niet vreemd. Burgers horen al jaren dat PFAS schadelijk is, terwijl de lozingen doorgaan.

Wat er fysiek aan vastzit

Het Haagse kraanwater begint in de Maas en de Lek. Dunea neemt dat rivierwater in en pompt het via leidingen naar de duinen. Daar zakt het in de bodem, wordt het weer opgepompt en gezuiverd op drie productielocaties: in Katwijk, Scheveningen en Monster. De duinen zijn een natuurlijk filter, maar PFAS komt daar gewoon doorheen.

Wat er in de rivier zit, komt van stroomopwaarts. Van fabrieken in Nederland, België, Duitsland en Frankrijk. Van rioolwaterzuiveringen die PFAS niet kunnen tegenhouden. Van bluswerk met schuim en van producten die we dagelijks gebruiken. Volgens Dunea wisselt de hoeveelheid met de lozingen en met de hoeveelheid water in de rivier. Bij lage afvoer, in droge zomers, wordt de concentratie hoger.

Extra zuivering is geen gratis oplossing. Actieve kool raakt vol en moet worden verhit om opnieuw te gebruiken. Dat kost veel energie. Waternet in Amsterdam berekende in 2023 dat de CO2-uitstoot van de zuivering daardoor met een derde zou stijgen, en dat leveranciers mogelijk niet eens genoeg kool kunnen leveren. Omgekeerde osmose, een membraantechniek, haalt meer weg, maar vraagt nog meer energie en water. Beide technieken laten een geconcentreerde afvalstroom achter die ergens heen moet. De PFAS verdwijnt dus niet. Ze verhuist.

Het echte probleem: vergunningen en uitstel

PFAS komt niet per ongeluk in de rivier. Veel lozingen en uitstoot zijn vergund. Volgens een inventarisatie van AT Osborne uit 2023 zijn er in Nederland minstens 32 vergunningen die PFAS-lozingen toestaan. Vaak zijn die jaren niet herzien. De Algemene Rekenkamer noemde het toezicht op lozingen in 2026 ontoereikend: bij de helft van de bedrijven worden geen monsters genomen.

Chemours in Dordrecht laat zien hoe traag het gaat. De provincie Zuid-Holland wilde in 2019 dat het bedrijf de PFAS-uitstoot met 99 procent zou terugdringen. De rechter schrapte die eis grotendeels, en in een latere vergunning werd hij voorlopig geschorst als “technologisch onhaalbaar”. De Raad van State behandelde het hoger beroep in juni 2026. Een uitspraak is er, voor zover wij kunnen nagaan, nog niet. Intussen loost het bedrijf door.

De Tweede Kamer vroeg in oktober 2024 om een verbod op het lozen van PFAS. Het kabinet vond een volledig verbod geen realistisch scenario en onderzoekt nu een gedeeltelijk verbod voor sectoren met hoge uitstoot. Dat zou in het eerste kwartaal van 2026 klaar zijn, maar is uitgesteld. Europa werkt sinds 2023 aan een verbod op de hele PFAS-groep, op voorstel van onder meer Nederland. Een wetsvoorstel van de Europese Commissie wordt niet voor 2027 verwacht. Voor blusschuim komt er wel een Europees verbod, dat in stappen tot 2030 en voor een deel pas tot 2035 wordt ingevoerd.

Ook Dunea zegt het hardop: “Wachten op een Europees verbod is niet genoeg.” En: “De vervuiler moet betalen, niet de drinkwaterklant.”

Wie betaalt de filters?

Zolang PFAS in de rivieren blijft komen, is extra zuivering soms nodig. Maar het is een noodverband. Hoe schoner de bron, hoe minder filters we nodig hebben. Toch moeten we eerlijk zijn: ook als de lozingen morgen stoppen, zit PFAS nog decennia in bodem, slib en rivieren.

Nu betalen burgers de rekening. Waternet schatte in 2023 dat extra kool voor PFAS minstens 8 tot 10 miljoen euro per jaar kost, en dat de waterprijs daardoor met 10 tot 50 cent per kubieke meter kan stijgen. Die kosten komen via de waterrekening bij huishoudens terecht, ook bij mensen die al moeite hebben hun vaste lasten te betalen. Dat is de omgekeerde wereld. Het beginsel dat de vervuiler betaalt staat in het Europese verdrag (artikel 191 VWEU). Het is geen wens, het is een uitgangspunt van ons milieurecht.

Dat kan ook juridisch. Er zijn meerdere routes, die elkaar aanvullen:

Aansprakelijkheid. In 2023 oordeelde de rechtbank Rotterdam in een zaak van vier gemeenten dat de uitstoot van PFOA door de fabriek in Dordrecht tussen 1984 en 1998 onrechtmatig was. DuPont hield informatie over de risico’s achter voor de vergunningverlener. Chemours is daardoor aansprakelijk voor schade. In Vlaanderen betaalde 3M 571 miljoen euro aan de Vlaamse overheid voor de vervuiling rond Zwijndrecht. In december 2025 betaalde 3M ook ondernemers rond de Westerschelde, en Rijkswaterstaat onderhandelt nog over zijn eigen kosten. Drinkwaterbedrijven en de staat kunnen op dezelfde manier de kosten van extra zuivering verhalen.
Een heffing. Wie PFAS maakt, gebruikt of loost, betaalt per kilo. Zo’n verontreinigingsheffing op lozingen bestaat al in de Waterwet en kan voor PFAS worden verhoogd en uitgebreid. Een heffing maakt vervuilen duurder en PFAS-vrije alternatieven aantrekkelijker.
Een fonds. De opbrengst gaat naar een PFAS-fonds dat extra zuivering en sanering betaalt. De overheid kan voorschieten en daarna verhalen op de vervuiler. Zo hoeven drinkwaterbedrijven niet te wachten op jarenlange rechtszaken.
Producentenverantwoordelijkheid. Europa heeft hiervoor al een voorbeeld. Volgens de nieuwe richtlijn stedelijk afvalwater (EU 2024/3019) moeten makers van medicijnen en cosmetica minstens 80 procent betalen van de extra zuiveringsstap die hun stoffen uit het rioolwater haalt. Hetzelfde model kan gelden voor producenten van PFAS en voor de zuivering van drinkwater.

Waar komen die filters dan? Allereerst bij de drinkwaterbedrijven die rivierwater gebruiken, met actieve kool en waar nodig omgekeerde osmose. Dat is het meest effectief, omdat iedereen er dan van profiteert. Voor gevoelige locaties, zoals een kinderopvang, kan een eigen filter een aanvulling zijn. Maar alleen als het RIVM dat zinvol vindt, en met goed onderhoud, want een slecht onderhouden filter kan juist bacteriën laten groeien. Ook die kosten horen bij de vervuiler.

Een betere toekomst: eerst stoppen, dan de bron, dan pas filters

Geen nieuwe PFAS erbij. Geef geen nieuwe vergunningen voor het lozen of uitstoten van PFAS. Herzie alle bestaande vergunningen binnen twee jaar, met nul als doel. Stop met gedogen: vergunningverleners en omgevingsdiensten moeten handhaven, zoals de wet al voorschrijft.
Een nationaal lozingsverbod, nu. Wacht niet op Brussel. Voer het gedeeltelijke lozingsverbod dit jaar in en breid het stap voor stap uit naar alle lozingen die PFAS aan het milieu toevoegen.
Een sterke positie voor de vergunningverlener. Zorg dat provincies strenge eisen kunnen stellen, zoals de 99 procent-eis bij Chemours, zonder dat die bij de rechter sneuvelen. Pas zo nodig de wet aan.
Een Europees verbod zonder achterdeurtjes. Nederland blijft trekker van het verbod op de hele PFAS-groep, met zo min mogelijk uitzonderingen en korte overgangstermijnen. Stop intussen nationaal met PFAS in consumentenproducten waarvoor alternatieven bestaan.
Een drinkwaternorm die gezondheid beschermt. Maak de richtwaarde van 4,4 nanogram per liter het doel in de wet, met een haalbaar tijdpad.
Waar nodig filters, betaald door de vervuiler. Extra zuivering bij drinkwaterbedrijven en, als het RIVM dat nodig vindt, bij gevoelige locaties zoals de kinderopvang. Betaal dat volledig met geld van de vervuilers, via aansprakelijkheid, een heffing, een PFAS-fonds en producentenverantwoordelijkheid. Niet via de waterrekening.
Eerlijke informatie voor ouders. Laat alle drinkwaterbedrijven hun PFAS-metingen per postcode openbaar maken. Laat RIVM en GGD uitleggen wat dat betekent, ook voor voedsel, zodat ouders en kinderopvang niet op eigen houtje hoeven te kiezen.

De kinderopvang in Den Haag laat zien dat vertrouwen breekbaar is. Dat herstel je niet met flessen of folders, maar met daden. Als de lozingen stoppen en de vervuiler betaalt, kunnen kinderen over tien jaar weer onbezorgd een glas water uit de kraan drinken. Uit rivieren die schoner zijn dan nu.

Bron: AD, ‘Kinderopvang stopt met drinkwater na PFAS-nieuws, RIVM en GGD: niet nodig en zelfs niet aan te raden’ (september 2026). Aanvullend: NOS en NRC over de PFAS-kaart van Greenpeace (22 september 2026); Dunea, nieuwsbericht over PFAS in drinkwater (24 september 2026); RIVM, advies drinkwaterrichtwaarde PFAS (2021) en briefrapport 2022-0149; EFSA, wetenschappelijk advies PFAS in voedsel (2020); richtlijn (EU) 2020/2184 over drinkwater; richtlijn (EU) 2024/3019 over stedelijk afvalwater; verordening (EU) 2025/1988 over PFAS in blusschuim; ECHA, restrictievoorstel PFAS (2023) en adviezen RAC en SEAC (2026); rechtbank Rotterdam, ECLI:NL:RBROT:2023:8987 (27 september 2023); DCMR, dossier Chemours; Ministerie van IenW, toelichting PFAS-lozingsverbod (27 maart 2026); RTL Z, over PFAS-zuivering bij Waternet (8 december 2023); VRT NWS, over 3M en de Westerschelde (22 december 2025); AT Osborne, inventarisatie PFAS-lozingsvergunningen (2023); Algemene Rekenkamer (2026); verdrag betreffende de werking van de EU, artikel 191.

Foto: Paul van de Velde, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons. Het chemiecomplex van Chemours in Dordrecht, gezien vanaf de overkant van de rivier (juli 2023).

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen