Het milieurecht biedt al een stevig fundament (zorgplicht, vergunningen, WED/Sr). Het probleem is dat het structureel niet wordt toegepast. OVV 2023: de overheid is overwegend reactief en passief. AR 2026: toezicht op lozingen ontoereikend; bij de helft geen monsters. Burgers en gemeenten moeten zelf afdwingen (Chemours; Tata-aangiften, zie ana:86). 29 omgevingsdiensten; 8 van 15 voldoen aan robuustheid (OD NL 2024).
Drie elkaar versterkende oorzaken. (1) Vergunning als schild: veel schadelijke uitstoot is vergund, en vergunningen worden niet tijdig geactualiseerd naar de beste beschikbare technieken, waardoor verouderde normen vervuiling legaliseren. (2) Gedoogcultuur: het bevoegd gezag handhaaft niet of pas na jaren, terwijl volgens vaste jurisprudentie van de Raad van State een beginselplicht tot handhaving geldt en capaciteitsgebrek uitdrukkelijk geen geldige reden is om van handhaving af te zien. (3) Afhankelijkheid van de vervuiler: toezicht leunt op zelfrapportage en metingen door het bedrijf zelf (bevestigd door de rechtbank Den Haag, juli 2026), en de VTH-taken liggen bij 29 versnipperde omgevingsdiensten die financieel en bestuurlijk afhankelijk zijn van provincies en gemeenten met ook economische belangen bij de vervuiler. Het gevolg is dat de lasten (gezondheid, sanering, drinkwaterzuivering) bij burgers en overheden terechtkomen, en de baten bij de vervuiler: dat is een democratisch en rechtsstatelijk tekort, niet alleen een capaciteitsprobleem.
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Overdrachten en andere bedragen die niet in het saldo tellen staan apart en tellen niet mee in het totaal. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Omgevingseffecten (geluid/lucht/stikstof) (eigen schatting) | -220,0 | -220,0 | -220,0 | – peiljaar 2020 | dp:86 src:76 |
(schatting, concept) Maatschappelijke schade door onjuiste vergunningverlening door provincies aan de meest risicovolle (Brzo-)bedrijven: ca. EUR 220 mln per jaar, schatting ILT in haar risicoanalyse 2020, geciteerd in src:76 (Commissie Van Aartsen 2021, blz. 18; dp:86). Ondergrens: schade bij andere bedrijven en door gemeenten is niet gekwantificeerd en volgens de bron in potentie veel groter. Betreft vergunningverlening (deel van het VTH-tekort), geen totale schade van niet-handhaven. Prijspeil niet vermeld; aangenomen 2020. Laag = midden = hoog bij gebrek aan bandbreedte. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -220,0 | -220,0 | -220,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -220,0 | -220,0 | -220,0 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
| waarvan eigen schatting: -220,0 / -220,0 / -220,0 € mln per jaar (lage impact / midden / hoge impact) | |||||
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenVervuiling is in beginsel verboden (zorgplicht, vergunningen, WED en Sr). Het kernprobleem is dat de overheid de regels decennialang niet toepast. Zie ook ana:40 (pesticiden) en ana:43 (PFAS).
De OVV (2023, src:83) noemt de overheid overwegend reactief en passief; gezondheid is niet het vertrekpunt. De Algemene Rekenkamer (2026) vindt het toezicht op lozingen ontoereikend. Er zijn 29 omgevingsdiensten; 8 van de 15 beoordeelde voldoen aan het robuustheidscriterium (dp:84, dp:85).
Gemeenten moesten Chemours zelf aansprakelijk stellen, en burgers moeten zelf aangifte doen om vervolging op gang te krijgen.
Bij Tata duurde het van 2019 tot eind 2024 voordat de OD NZKG lasten onder dwangsom oplegde (max EUR 26,815 mln voor KGF1+2; dp:223, src:185), en BBT 49 kwam pas in mei 2022 in de vergunning (dp:227, src:187). Pas na ca. 800 aangiften uit de IJmond volgde OM-vervolging (src:84). De volledige MKBA met scenario's, waaronder houtbouw, staat in ana:86.
Volgens vaste jurisprudentie van de ABRvS geldt een beginselplicht tot handhaving, en capaciteitsgebrek is geen geldige reden om ervan af te zien (src:87). De hefboom is handhaving (pol:127) plus tijdige actualisatie van vergunningen (pol:129).
Er is geen NL-breed totaal voor de schade van niet-handhaven. Als concept-schatting rekent de analyse met de ILT-raming van ca. EUR 220 mln per jaar schade door onjuiste vergunningverlening door provincies aan Brzo-bedrijven (ae:101, dp:86, src:76 blz. 18). Dat is een ondergrens: andere bedrijven en gemeenten zijn niet gekwantificeerd. Gaten: kosten van een onafhankelijk meetnet (dp:232) en opbrengst van boetes en ontneming (dp:233). Milieugerelateerde ziektelast is 4,5% van de totale ziektelast (dp:477).
Een oorzaak van wegkijken is economische afhankelijkheid van de vervuiler: banen worden als tegenwicht gebruikt. Volgens de MKBA-leidraad zijn banen op nationale schaal geen welvaartsbaat; alleen frictiekosten tellen (src:33, src:605, src:606; uitgewerkt in pol:216 en, voor Tata, in pol:388 in ana:86).
Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.
bedrag nog niet vastgelegd per jaar
DefaultValue in EUR conform eenheid budgetitem 75 ('Euro/jaar', CurrentAmount 6.000.000): eenheidsfout 6,00 -> 6.000.000,00 gecorrigeerd 27-9-2026 (scientist). Dit is het bestaande structurele ILT-budget (bi 75), niet de extra inzet van policy 130; die is niet gekwantificeerd (geen jaarregels, geen mutatie).
Deze effecten hebben nog geen bedrag en tellen niet mee in de bedragen hierboven. Klik door naar de effectregel.