Het kabinet reserveert cumulatief EUR 20 mld tot en met 2035 voor een maatregelenpakket gericht op landbouwhervormingen, natuurherstel en stikstofreductie (vrijwillige stoppers, landbouwtechnieken, gebiedsgerichte aanpak).
Stikstofdepositie belemmert vergunningverlening (PAS), natuurherstel en woningbouw; coalitie herstelt Stikstoffonds met sectorale emissiedoelen 2035.
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Overdrachten en andere bedragen die niet in het saldo tellen staan apart en tellen niet mee in het totaal. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Financiële effecten (begroting en gemiste inkomsten) | |||||
| Begrotingsuitgaven (huidige situatie) | -1.623,1 | -1.623,1 | -1.623,1 | – peiljaar 2027 | dp:1627 src:1625 |
Begrotingsuitgaven huidige situatie, ontwerpbegroting 2027. Hfdst XIV LVVN art. 25 Fonds voor Stikstof Landbouw en Natuur 1.512,6 mln, waarvan vrijwillige beeindiging 752,3, en art. 26 Reservering Fonds Stikstof 110,6 mln. Hergebruik budgetitem 49. Budgetitem 49 is de cumulatieve stikstofpot 20 mld tot 2035; dit is de jaarschijf 2027. dp:1627, Bron src:1625. Prijspeil en begrotingsjaar 2027; de bron geeft een puntraming, dus laag, midden en hoog gelijk. Uitgave, dus negatief. | |||||
| Begrotingsinkomsten (huidige situatie) | 10,0 | 10,0 | 10,0 | – peiljaar 2027 | dp:1628 src:1625 |
Begrotingsinkomsten huidige situatie, ontwerpbegroting 2027. Hfdst XIV LVVN art. 25 ontvangsten gebiedsgerichte aanpak 10,0 mln. dp:1628, Bron src:1625. Prijspeil en begrotingsjaar 2027; de bron geeft een puntraming, dus laag, midden en hoog gelijk. Inkomst, dus positief. | |||||
| Subtotaal financiële effecten | -1.613,1 | -1.613,1 | -1.613,1 | ||
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Omgevingseffecten (geluid/lucht/stikstof) | -5.850,0 | -5.850,0 | -5.850,0 | – peiljaar 2023 | dp:941 src:81 |
Gezondheids- en ecosysteemschade van ammoniak uit de landbouw, huidige situatie 2022: 5,85 mld euro per jaar, NH3-emissie x 53,16 euro per kg, CE Delft 2023, prijspeil 2023. Bron src:81, dp:941. Hele landbouw; veehouderij-aandeel circa 5,1 mld, zie analyse 61. Geen bandbreedte in de bron. Schade, dus negatief. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -5.850,0 | -5.850,0 | -5.850,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -7.463,1 | -7.463,1 | -7.463,1 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenHet kabinet reserveert tot en met 2035 in totaal EUR 20 mld voor een maatregelenpakket voor landbouwhervormingen, natuurherstel en stikstofreductie (src:155). In februari 2026 oordeelden PBL en CPB dat dit een grotere stap is dan het basispad, maar dat de coalitiedoelen voor 2035 buiten bereik blijven (src:155). In september 2026 schrijven de drie planbureaus dat het pakket een belangrijke stap richting natuurherstel kan zijn en dat de nieuwe stikstofemissiedoelen voor landbouw en industrie binnen bereik komen. Dat hangt wel af van grote beleidshervormingen en een lange uitvoeringskracht (src:331). Het verschil tussen beide oordelen is nog niet verklaard: het kan liggen aan aangepaste doelen of aan een ander referentiepad.
Stand van de natuur: het stikstofoverschot scoort in 2023 als 18e van 18 landen, de laagste score (CBS MBW Later, src:20). De fauna op het land gaat achteruit (src:20; ana:26).
Voor de veehouderij is het bestaande beleid dat de omvang van de veestapel, en daarmee de stikstofuitstoot, in stand houdt inmiddels in kaart gebracht in ana:61 (omvang veestapel): landbouwvrijstelling (pol:177) en generieke afbouw van biodiversiteitsschadelijke prikkels (pol:176, ana:26), en de stopmaatregelen zuivelvrijstelling (pol:193), OVB-vrijstelling cultuurgrond (pol:196), GLB-basisbetaling (pol:195), Borgstellingskrediet landbouw (pol:197) en exportbevordering dierlijke bulk (pol:198). Bedragen staan bij die policies en in ana:61; voor andere sectoren is de inventarisatie nog niet gedaan. Aanknopingspunten in verwante analyses zijn fossiele subsidies en fiscale regelingen (ana:19), vergunde luchtvaartcapaciteit met stikstof als milieurandvoorwaarde (ana:22, pol:3) en jarenlang tekortschietende handhaving van milieurecht (ana:42).
Dit dossier raakt: ruimte (landbouwgrond en natuurgebieden), bodem en water (waterkwaliteit en grondwater), stromen van mest en veevoer, en stikstofruimte als schaarse hulpbron. Die stikstofruimte is ook nodig voor woningbouw (ana:34), wegen en luchtvaart (ana:22) en investeringen van bedrijven (ana:45; CPB, src:97).
61 (omvang veestapel; dit stikstoffonds is daar een deelaspect van: het bestrijdt vooral een uitlaat van de omvang), 26 (staat van de natuur, LPI), 40 (pesticiden), 42 (handhaving milieurecht), 22 (Schiphol), 19 (fossiele subsidies), 34 (wonen), 45 (NII).
Gekoppeld aan mandaat 10 (Biosfeer-Integriteit). De kern is ecologisch: stikstofdepositie op natuur. Het is hetzelfde mandaat als bij ana:26 en ana:43, en mandaat 10 noemt het stikstofoverschot al expliciet.
Stub o.b.v. PBL/CPB Reflectie coalitieakkoord 20-02-2026 en CPB Analyse coalitieakkoord 2026-2030: uitgaven cumulatief 20 mld euro tot en met 2035. Coalitiedoelen 2035 blijven buiten bereik volgens PBL/CPB. Detail-MKBA volgt.