Analyse

Kern: een perverse prikkel die de markt scheeftrekt

Bij het verbranden van hout komt CO2 uit de schoorsteen, per eenheid energie zelfs meer dan bij kolen. Toch telt het EU-emissiehandelssysteem (ETS) die uitstoot als nul, en betaalt de SDE++ subsidie per geproduceerde eenheid warmte of stroom. Die twee samen maken verbranden kunstmatig goedkoper dan andere toepassingen van hetzelfde hout (constructie, plaatmateriaal, langdurige opslag) en goedkoper dan schone warmte zonder verbranding (warmtepompen, geothermie, restwarmte). Dat is geen marktuitkomst, maar een marktverstoring door de overheid. De maatregel is daarom een stopmaatregel (RuleId 10): de perverse prikkel wegnemen, zodat prijzen weer de werkelijke kosten tonen. Hij vraagt geen nieuw verbod en geen nieuwe subsidie.

De cijfers

• Biomassa was in 2024 34% van alle hernieuwbare energie in Nederland (source 918; dp 816). Houtige biomassa in centrales en grote ketels: 50,9 PJ in 2023, 16,6% van hernieuwbaar en 2,86% van het totale verbruik (source 919; dp 817).
• De CO2 uit bio-energie staat alleen als memo-post in de inventaris: 17,4 Mt in 2023 (21,2 in 2022; 21,8 in 2021) (sources 920, 921; dp 818). In het ETS is de emissiefactor 0, terwijl de werkelijke factor 109,6 kg CO2/GJ is (source 921).
• Schoorsteenuitstoot houtig: 7,8-8,9 Mt CO2 per jaar (midden 8,3), tegen 5,04 Mt vermeden fossiele uitstoot. Per eenheid energie stoot hout dus 1,55-1,76 keer zoveel uit als de fossiele brandstof die het vervangt (kengetal 26; dp 819; confidence 50).
• Payback: het duurt 44-104 jaar voordat hergroei die extra CO2 weer heeft opgenomen, bij bomen als bron (sources 924, 926, 927; dp 821). Drax (VK) stootte 965 kg CO2/MWh uit, tegen 856 kg voor kolen: 13% meer (source 927; dp 822).
• SDE-beschikkingen biomassa: 14,1 mld euro, waarvan houtig 8,8 mld (bijstook 3,5 mld; vaste biomassa 5,2 mld; vergassing 0,08 mld). Bij ca. 2/3 uitbetaling is dat circa 5,9 mld (source 922; dp 820). Bedragen na 2019 zijn niet compleet bekend (PM).
• Waarde van de nul-telling: 8,3 Mt x 85 euro/t ETS-prijs (source 920) = 0,36-0,50 mld euro per jaar die bedrijven niet betalen (kengetal 27; dp 823; confidence 45).
• Herkomst bijstook 2025: Noord-Amerika 43,5%, Azie 42,5%, EU 14%, totaal 1,79 Mt pellets (dp 824). Een groot deel van de koolstofschuld ligt dus in bossen buiten Nederland (effect 34, niet in saldo).
• Afbouw tot nu toe (source 923): sinds 2017 geen nieuwe SDE voor bijstook in kolencentrales; per 2022 geen nieuwe subsidie voor lagetemperatuurwarmte met houtige biomassa; per 2023 einde voor glastuinbouw en stadsverwarming; per 2024 geen elektriciteit meer bij nieuwe WKK-beschikkingen. Voor 2026 vindt het kabinet verdere afbouw 'op dit moment niet wenselijk': industriele stoom en levensduurverlenging blijven open en bestaande beschikkingen lopen door.

Referentie en maatregel

Referentie (policy 252). Huidig beleid: nul-telling in ETS en RED, bestaande SDE-beschikkingen lopen door. Overdracht van overheid naar bedrijven via het ETS-voordeel: -426 mln euro per jaar (-496 tot -363) (pe 161). Klimaat: PM, met 8,33 Mt schoorsteenuitstoot als hoeveelheid en een bruto bovengrens van 0,39/1,08/1,42 mld per jaar bij 50/130/160 euro/t (source 33; pe 163). Netto is het effect lager, want vervangende energie stoot ook uit.

Stop (policy 253, CONCEPT). (1) Geen nieuwe SDE++-beschikkingen voor verbranding of vergassing van houtige biomassa voor stroom en warmte; dit sluit de resterende categorieen (industriele stoom, levensduurverlenging, vergassing). (2) Bestaande beschikkingen uitfaseren: geen verlenging, geen levensduurverlenging, vervroegde beeindiging met vrijwillige afkoop; geen intrekking zonder juridische toets. (3) NL zet zich in de EU in voor ETS-plicht op de werkelijke schoorsteenuitstoot en eerlijke rapportage in de RED (geen nul-telling). Uitzondering: echte reststromen die anders snel vergaan, mits aantoonbaar. Volgorde stop-bron-herstel: eerst deze stop, dan bronbeleid voor hout in de bouw (248) en schone warmte (238), daarna herstel van bos en houtteelt (249). Effecten: overdracht +426 mln euro per jaar (363-496) na EU-besluit (pe 164); vermeden SDE-uitgaven PM; klimaat PM (pe 165) omdat het netto effect afhangt van wat de warmte vervangt; vervangende warmte en investeringskosten PM (pe 166); luchtkwaliteit PM (pe 167); frictie en contracten PM (pe 168).

Samenhang met ander beleid

• Vervangt de referentie 252 (relatie 48).
• Pakket 3 (biomassa en bossen): overlapt met 235 (relatie 49) en 240 (relatie 52); versterkt 237 en 238 (relaties 50, 51).
• Cascadering: versterkt 248 (houtbouw) en 249 (relaties 53, 54). Hout dat niet meer verbrand wordt, kan langer in gebouwen koolstof vasthouden (analyse 42).

Onzekerheden

• Het netto klimaateffect hangt af van herkomst (rondhout of echte reststromen), van hergroei en van wat de warmte vervangt. Daarom PM.
• Het ETS-voordeel rekent met 85 euro/t; de prijs schommelt. Een EU-besluit is onzeker en niet eerder dan 2030.
• De SDE-bedragen na 2019 en de werkelijke uitbetaling zijn niet volledig bekend.
• JRC 2021 (source 925) is alleen via secundaire bronnen gelezen.

Scores

Schade 6: grote uitstoot die niet zichtbaar is en een koolstofschuld van tientallen jaren, maar een deel is echte reststroom. Complexiteit 8: EU-regels (ETS, RED), lopende contracten, warmtenetten en bosbeheer in andere landen. Escalatie 6: lock-in door langlopende beschikkingen en warmtenetten die op biomassa zijn gebouwd. Betrouwbaarheid klasse 3.