Een half jaar uitstel voor Tata Steel: regel eerst gezondheid en een eerlijke rekensom

Hoogovens van Tata Steel, gezien vanaf een duintop bij Wijk aan Zee (27 januari 2026). (foto: Sneeuwvlakte, CC BY-SA 4.0)

27-9-2026 NOS / Burgerplatform Onbekend

Het kabinet stelt de maatwerkafspraak met Tata Steel uit tot uiterlijk 1 maart 2027. De kooksgasfabrieken dreigen hun vergunning te verliezen, het OM vervolgt Tata en de slakkenkwestie is onopgelost. Burgerplatform wil dat de overheid het half jaar gebruikt voor een onafhankelijke MKBA, bindende en onafhankelijk gemeten gezondheidsdoelen, geen open-einde-steun en een eerlijke verdeling van stroomnet, waterstof en ruimte, met een zekerheidsplan voor de 29.000 banen.

Het kabinet stelt het besluit over de toekomst van Tata Steel een half jaar uit. Dat meldde de NOS op vrijdag 25 september 2026. De intentieverklaring die staat, provincie Noord-Holland en Tata in september 2025 tekenden, zou na 30 september vervallen. Nu is de streefdatum voor een bindende maatwerkafspraak uiterlijk 1 maart 2027. Minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) zegt dat er alleen een handtekening komt “als het vertrouwen er is”. Tata moet eerst laten zien dat het de gezondheid van omwonenden verbetert, en er moeten “harde afspraken” komen over CO2-reductie.

Voor Burgerplatform is dat de aanleiding om te zeggen wat er in die vijf maanden moet gebeuren. Uitstel mag geen tijdrekken worden, en ook geen vrijbrief voor fabrieken die al jaren te veel uitstoten. Het is een kans om eindelijk te doen wat al sinds 2021 gevraagd wordt: eerlijk en openbaar afwegen wat de maatwerkafspraak de IJmond en Nederland oplevert en kost, met gezondheid voorop.

Eerst de feiten

De staat draagt maximaal €2 miljard bij aan een project van €4 tot 6,5 miljard. Daarvan is maximaal €1,2 miljard subsidie voor een installatie voor direct gereduceerd ijzer met een elektrische oven (DRP-EAF), die kooksgasfabriek 2 en hoogoven 7 vervangt. Daarnaast is er een lening van maximaal €200 miljoen en maximaal €600 miljoen voor gezondheidsmaatregelen, zoals overkappingen, windschermen en maatregelen tegen geluid en voor de verwerking van staalslakken.
De nieuwe fabriek draait eerst op aardgas (5,4 megaton minder CO2), met CO2-opslag (0,6 megaton) en later op biomethaan of waterstof (1,2 megaton). Samen is dat 7,2 megaton per jaar, ongeveer 57 procent van de maximale uitstoot van 12,6 megaton.
De omgevingsdienst bereidt namens de provincie het intrekken van de vergunningen van beide kooksgasfabrieken voor. Die stoten structureel te veel zeer zorgwekkende stoffen uit. De maximale dwangsom van ruim €17 miljoen voor kooksgasfabriek 1 is al bereikt.
Het Openbaar Ministerie vervolgt Tata sinds juli strafrechtelijk. Het kabinet mag de intentieverklaring daarom opzeggen, maar doet dat niet: doorpraten zou beter zijn “voor klimaat en leefomgeving dan het verbreken van de gesprekken”.
Volgens de provincie is de oorspronkelijke streefdatum van 2030 voor alle projecten niet meer haalbaar.
Bij Tata werken zo’n 9000 mensen, bij toeleveranciers nog eens 20.000.

Waarom dit uitstel meer is dan een formaliteit

Tata noemt zelf de redenen. Het bedrijf onderzoekt een “veilige, verantwoorde en gecontroleerde sluiting” van de kooks- en gasfabrieken. Het wil een oplossing voor staalslakken, omdat de regels “steeds complexer” zijn geworden. En het wil praten over nettarieven en over het nieuwe Europese tijdpad voor het afbouwen van gratis CO2-rechten. Volgens de technisch adviseur van het kabinet is het slakkenplan het onzekerste onderdeel van het hele pakket. Aanpassing van de slakkenregels is voor Tata bovendien een reden om zich terug te trekken.

Een staalfabriek is dus geen los project. Ze hangt aan fysieke voorzieningen die ook anderen nodig hebben.

Wat er fysiek aan vastzit

Tata verwacht met de waterstofroute ongeveer vier keer zoveel elektrisch vermogen te gebruiken als nu, via een eigen aansluiting op het 380 kV-station van TenneT bij Wijk aan Zee. Dat vermogen moet uit windparken op zee komen, op een stroomnet waar in grote delen van het land al wachtrijen staan. Volledig groene productie op in Nederland gemaakte waterstof zou volgens Wijers en Blom zelfs 6 tot 9 gigawatt wind op zee vergen. Het waterstofnetwerk in het Noordzeekanaalgebied staat gepland tussen 2026 en 2030. Het landelijke netwerk is pas in 2033 compleet. De CO2-opslag leunt op infrastructuur onder de Noordzee. Het terrein beslaat 750 hectare aan de kust, tegen Wijk aan Zee, Beverwijk en IJmuiden aan. Het RIVM waarschuwde in 2021 al dat CO2-maatregelen “niet zondermeer gunstig” zijn voor omwonenden: afvang en opslag van CO2 kost energie en kan zelfs extra stikstofoxiden en fijnstof opleveren.

Hier komen energie, wonen en natuur samen. Elke megawatt en elke hectare die naar staal gaat, gaat niet naar woningbouw, warmtenetten of andere bedrijven op de wachtlijst. En de keuze bepaalt hoeveel stikstof in de nabije duinen neerslaat.

Gezondheid eerst

Volgens het RIVM leven inwoners van Wijk aan Zee gemiddeld 2,5 maand korter door fijnstof en stikstofdioxide van het Tata-terrein. Tot 80 procent van de bewoners ervaart hinder door stof, stank en geluid. De meeste gezondheidswinst zit in minder stof, stank, geluid, fijnstof en stikstofoxiden, en daarnaast in minder PAK’s en lood. Dat maakt het intrekken van de vergunningen van de kooksgasfabrieken geen bedreiging maar een kans. Ook het kabinet schrijft dat eerdere sluiting “een belangrijke verbetering van de leefomgeving” kan betekenen.

In juli oordeelde de rechter in een kort geding dat de staat (nog) niet evident tekortschiet. De rechter noemde onafhankelijke monitoring wel “van eminent belang”, omdat bijna alle meetgegevens tot nu toe van Tata zelf komen. De gezondheidseffectrapportage werd toen over ongeveer een jaar verwacht, dus mogelijk pas na 1 maart.

De tegenargumenten

Er zijn serieuze redenen om de afspraak wél te sluiten. Het gaat om duizenden banen in de regio. Het kabinet wijst op weerbaarheid en eigen staalproductie in Europa. Strengere eisen kunnen ertoe leiden dat Tata vertrekt, terwijl de oude installaties zonder afspraak mogelijk juist langer doordraaien.

Er zijn even serieuze redenen tot voorzichtigheid. 117 economen noemden het steunpakket in maart inefficiënt en risicovol. Het legt beslag op schaarse arbeid, ruimte, stikstofruimte, duurzame energie en netcapaciteit. Volgens het rapport van Wijers en Blom (2024), waarop het kabinet zijn keuze baseerde, kan groen staal in regio’s met goedkopere waterstof in 2030 naar verwachting 15 tot 20 procent goedkoper worden gemaakt dan in West-Europa. En de afspraak kan uitgroeien tot een verplichting zonder einde. In Wales vraagt Tata, bovenop £500 miljoen Britse subsidie uit 2023, inmiddels om extra overheidssteun, omdat de netaansluiting voor de nieuwe elektrische oven vertraging oploopt. Een volledige, openbare maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) ligt er, voor zover wij kunnen nagaan, nog steeds niet. In 2021 vroegen CE Delft en een VU-hoogleraar beleidsevaluatie daar al om.

Een betere toekomst: zo gebruikt de overheid het half jaar

Een onafhankelijke MKBA vóór 1 maart. Laat die opstellen volgens de Algemene MKBA-leidraad van CPB en PBL en de aanvulling over brede welvaart. Vergelijk de afspraak met alternatieven, zoals kleinere productie, import van ijzersponsen of gefaseerde afbouw. Reken gezondheid, netcapaciteit, waterstof, CO2-opslag, ruimte, stikstof en staalslakken volledig mee. Maak de resultaten openbaar vóór het Kamerdebat.
Gezondheid eerst en bindend. Koppel het geld aan meetbare doelen voor fijnstof, stikstofdioxide, PAK’s en hinder. Neem de adviezen van de expertgroep-Levi over: tegenvallende metingen leiden automatisch tot extra maatregelen. Laat de kooksgasfabrieken sluiten op het tempo dat de omgevingsdienst vaststelt, niet op het tempo van de onderhandelingen.
Onafhankelijk meten. Zet een meetnet op onder regie van RIVM en GGD, met openbare data, en maak de gezondheidseffectrapportage onderdeel van de afspraak.
Geen open einde. Houd het plafond van €2 miljard vast. Spreek terugbetaling af als doelen of termijnen niet worden gehaald, en leg vast dat er geen vervolgsteun komt.
Eerlijke netinpassing. Maak zichtbaar welke stroom-, waterstof- en CO2-capaciteit Tata krijgt en wie daardoor moet wachten, en laat nettarieven niet stilzwijgend meedalen in de afspraak.
Een zekerheidsplan voor werknemers. Maak met FNV, gemeenten en onderwijs een regionaal werk- en omscholingsplan, zodat de 29.000 banen niet het drukmiddel zijn in de onderhandelingen.
Toets aan brede welvaart. Beoordeel de afspraak in de Kamer ook op de dimensies van de CBS Monitor Brede Welvaart: hier en nu, later en elders.

Vijf maanden is kort, maar lang genoeg om de volgorde om te draaien: eerst gezondheid en een eerlijke rekensom, dan pas geld. Zo kan de IJmond over tien jaar een regio zijn met schonere lucht, zeker werk en ruimte voor wonen en natuur, met of zonder hoogovens.

Bron: NOS, ‘Kabinet stelt besluit over toekomst Tata Steel halfjaar uit’ (25 september 2026). Aanvullend: Rijksoverheid, ‘Meer tijd nodig voor maatwerkafspraak met Tata Steel’ (25 september 2026); Kamerstuk 29826 nr. 266 (JLoI, september 2025) en nr. 311 (19 mei 2026); provincie Noord-Holland, brief aan Provinciale Staten en persbericht (25 september 2026); OD NZKG (15 mei 2026); Tata Steel Nederland, persberichten (25 september 2026 en december 2021); NRC (25 september 2026); Sky News, via SteelOrbis (22 september 2026), over Port Talbot; F. Blom en H. Wijers, Hoe Tata Steel Nederland te verduurzamen? (maart 2024); RIVM-rapport 2023-0171 en RIVM-advies aan IenW (3 september 2021); rechtbank Den Haag, ECLI:NL:RBDHA:2026:20559 (24 juli 2026); ESB, open brief van 117 economen (11 maart 2026); Hynetwork/Gasunie, uitrolplan waterstofnetwerk; Randstedelijke Rekenkamer, Stof tot nadenken (januari 2021); CPB/PBL, Algemene MKBA-leidraad en MKBA en brede welvaart; CBS, Monitor Brede Welvaart en de SDG’s 2026.

Foto: Sneeuwvlakte, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons. Hoogovens van Tata Steel, gezien vanaf een duintop bij Wijk aan Zee (januari 2026).

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen