573 wetenschappers vragen Europees Parlement: pauzeer versoepeling van pesticidenregels tot er een onafhankelijke effectstudie is

Een trekker spuit bestrijdingsmiddel op een akker in Selm, Duitsland, 6 oktober 2009. Foto: Stefan Thiesen, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tractor_spraying_pesticides_IMG_5235.jpg). (foto: Stefan Thiesen, CC BY-SA 3.0)

29-9-2026 Universiteit Leiden / Burgerplatform Onbekend

Ruim vijfhonderd wetenschappers en artsen uit de EU vragen het Europees Parlement om de Food and Feed Safety Omnibus stil te leggen tot er een onafhankelijk onderzoek is naar de gevolgen voor gezondheid en milieu. Het EU-pakket geeft de meeste bestrijdingsmiddelen een toelating zonder einddatum en schrapt de vaste herbeoordeling. Initiatiefnemer is de Leidse hoogleraar ecotoxicologie Martina Vijver. Burgerplatform steunt de oproep: houd de herbeoordeling en maak zichtbaar wie de rekening betaalt.

Ruim vijfhonderd wetenschappers en artsen uit de hele Europese Unie vragen het Europees Parlement om de behandeling van nieuwe Europese regels voor voedsel, diervoer en bestrijdingsmiddelen stil te leggen. Ze willen eerst een onafhankelijk onderzoek naar de gevolgen voor gezondheid en milieu. De brandbrief is een initiatief van Martina Vijver, hoogleraar ecotoxicologie aan de Universiteit Leiden. Zij stuurde de brief op 17 september namens 573 ondertekenaars naar parlementsvoorzitter Roberta Metsola en naar de voorzitters van de milieucommissie (ENVI) en de landbouwcommissie (AGRI) van het parlement.

“We vinden al overal sporen van bestrijdingsmiddelen: in oppervlaktewater, in natuurgebieden, in ons bloed en urine,” zegt Vijver. “Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat blootstelling aan die giftige stoffen samenhangt met een verhoogd risico op ziektes als kanker en Parkinson.”

Om welk voorstel gaat het?

De brief gaat over de Food and Feed Safety Omnibus, een pakket dat de Europese Commissie op 16 december 2025 presenteerde. Het moet regels voor voedsel, diervoer en landbouw eenvoudiger maken en de administratieve lasten voor bedrijven en overheden verlagen. Volgens de wetenschappers verandert het in één keer tien Europese wetten, waaronder de regels voor de toelating en verlenging van gewasbeschermingsmiddelen, de maximale hoeveelheid resten van bestrijdingsmiddelen in voedsel en de controle op geïmporteerd voedsel.

Voor bestrijdingsmiddelen zijn dit de belangrijkste voorstellen, zoals de Commissie ze zelf uitlegt:

Toelating zonder einddatum. Nu krijgt een werkzame stof eerst tien jaar toelating, en daarna telkens een verlenging van vijftien jaar. Bij elke verlenging wordt de stof opnieuw beoordeeld. De Commissie wil die vaste herbeoordeling voor de meeste stoffen vervangen door een toelating zonder einddatum. Tijdelijk blijft de toelating alleen voor stoffen die door veiliger alternatieven vervangen moeten worden, voor stoffen die met een uitzondering zijn toegelaten en voor stoffen waarbij de risicobeoordeling daarom vraagt. Stoffen worden dan alleen nog gericht opnieuw bekeken, bijvoorbeeld als er nieuwe richtlijnen komen.
Langer opmaken. Als een middel van de markt moet, mogen lidstaten het verkopen en opmaken van voorraden straks maximaal 36 maanden toestaan in plaats van 18. Volgens de Commissie alleen als er geen direct gevaar is voor gezondheid of milieu en er geen redelijke alternatieven zijn.
Sneller voor biologische middelen. Zogenoemde biocontrol-middelen, zoals natuurlijke vijanden of stoffen uit de natuur, moeten sneller op de markt komen. Ook wordt spuiten met drones makkelijker.

De Commissie zegt dat de strenge toelatingseisen niet veranderen en dat de bescherming van mens en milieu even hoog blijft. Ze wijst op grote achterstanden: voor ongeveer 200 stoffen loopt nog een verlengingsprocedure, en veel toelatingen moeten daarom steeds tijdelijk worden verlengd.

Wat schrijven de wetenschappers?

Er is geen effectstudie. Voor een hervorming van deze omvang zou je vooraf een grondig onderzoek naar de gevolgen verwachten, schrijven de ondertekenaars. Dat is er niet. Wel liet de Commissie via haar Joint Research Centre de economische gevolgen van de importregels onderzoeken. Waarom dat wel kan voor de economie en niet voor gezondheid en milieu, is volgens de brief “moeilijk te rijmen”.
Onafhankelijke studies zijn kritisch. De brief noemt onder meer een wetenschapstoets in opdracht van de Tweede Kamer. Die werd opgesteld door Vijver, Nico van den Brink en Edwin Alblas (Wageningen University & Research) en op 22 april in de Kamer gepresenteerd. Hun conclusie: de voorstellen maken de regels niet eenvoudiger, verlagen de lasten niet en versnellen de toelating van nieuwe middelen niet. Wel verschuift de bewijslast. Nu moet de fabrikant aantonen dat een stof veilig is. Straks moeten overheden of anderen aantonen dat een stof niet veilig is, terwijl onduidelijk is wie dat moet doen. Dat gaat volgens hen in tegen het voorzorgsbeginsel. Ook de wetenschappelijke adviesraad van het Duitse actieplan voor bestrijdingsmiddelen, de Duitse academie van wetenschappen Leopoldina en onderzoekers in het tijdschrift Science waarschuwden eerder.
Het kan ook anders. De Europese voedselautoriteit EFSA schreef op 8 mei dat ongeveer vijftig extra experts, betere digitale hulpmiddelen en het weigeren van onvolledige dossiers van fabrikanten de achterstanden sterk zouden verminderen. Volgens de wetenschappers kan de achterstand zo veel sneller worden weggewerkt dan met het plan van de Commissie.
Een scheve hoorzitting. Bij de hoorzitting in het Europees Parlement op 2 september hadden de meeste sprekers volgens de brief banden met de agro-industrie. Vijver was de enige onafhankelijke wetenschapper. De coördinatoren van de milieucommissie wezen op 23 juni een verzoek af om de eigen onderzoeksdienst van het parlement een effectstudie te laten maken.

“Voor ons als wetenschappers is de belangrijkste zorg dat het systeem de beslissingen van gisteren moet kunnen corrigeren met de kennis van morgen,” staat in de brief. De ondertekenaars benadrukken dat ze niet vragen om een bepaalde uitkomst, wel om een onafhankelijk onderzoek voordat het parlement beslist.

Hoe nu verder?

In het Europees Parlement behandelen de milieucommissie en de landbouwcommissie het voorstel samen. De rapporteurs zijn Michele Picaro (ECR) en Herbert Dorfmann (EVP). Een stemming in de commissies stond voorlopig gepland voor 5 oktober. Volgens de Leidse omroep Sleutelstad kwam op dinsdag 22 september het bericht dat de stemming over het voorstel wordt uitgesteld. “Hopelijk krijgt de brandbrief dus nu volle aandacht en wordt een impact assessment ingezet,” zei Vijver tegen Sleutelstad. Ook tussen de lidstaten is er onenigheid, vooral over de nieuwe regels voor resten van bestrijdingsmiddelen in geïmporteerd voedsel. Volgens EUobserver zag het Ierse EU-voorzitterschap vorige week af van het plan om de lidstaten een onderhandelingspositie te laten vaststellen.

Burgerplatform: houd de herbeoordeling, en laat zien wie de rekening betaalt

Burgerplatform steunt de oproep van de wetenschappers. Eenvoudiger regels zijn goed als ze veiligere alternatieven sneller op het land brengen, zoals de snelle route voor biologische middelen die de wetenschappers zelf voorstellen. Maar wie de vaste herbeoordeling schrapt, legt het bewijs dat een middel schadelijk is bij de samenleving, niet meer bij de fabrikant. Hoe belangrijk die herbeoordeling is, bleek bij het onkruidmiddel flufenacet. Het verloor in 2025 bij de verlenging zijn Europese goedkeuring, omdat het het hormoonsysteem kan verstoren. Het breekt bovendien af tot de PFAS-stof TFA, die in ons grondwater terechtkomt. “PFAS zit overal” is dan geen argument om niets te doen. Het gaat erom welke bedrijven via welke middelen PFAS op het land brengen, en die vraag kun je alleen beantwoorden als stoffen opnieuw worden beoordeeld (zie “PFAS zit overal” is geen excuus: draai de kraan dicht, ook bij het landbouwgif). Dat opmaaktermijnen van 18 naar 36 maanden zouden gaan, maakt het nog erger: middelen die al verboden zijn, worden dan nog jaren gespoten.

De kosten van bestrijdingsmiddelen staan niet op de rekening van de fabrikant. Ze komen terecht bij drinkwaterbedrijven die extra moeten zuiveren, in de zorg en in de natuur (zie ook Kinderopvang stopt met kraanwater). Een eerlijke effectstudie maakt die kosten zichtbaar. Burgerplatform werkt met het Fonds Brede Welvaart aan zo’n maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA). Als duidelijk is waar de rekening terechtkomt, kan het geld ook anders stromen: van zuivering achteraf naar voorkomen aan de bron en naar genoeg deskundigen bij EFSA en het Nederlandse toelatingscollege Ctgb. De Tweede Kamer heeft zelf een wetenschapstoets laten maken. Burgerplatform vindt dat Nederland die conclusies in Brussel moet volgen: houd vast aan de vaste herbeoordeling en aan korte opmaaktermijnen.

Bron: Universiteit Leiden, ‘Europese wetenschappers sturen brandbrief over versoepeling regelgeving pesticiden’ (16 september 2026); M.G. Vijver namens 573 ondertekenaars, brief ‘Request to pause the legislative debate on the Food and Feed Safety Omnibus pending an independent impact assessment’ (17 september 2026). Aanvullend: Europese Commissie, Food and Feed Safety Simplification Package (COM(2025) 1020, 1021 en 1030, 16 december 2025) en ‘Answers to concerns about the Food and Feed Simplification Package’ (februari 2026); M. Vijver, N. van den Brink en E. Alblas, ‘Scientist’s impact assessment of EU-proposal Food and animal safety simplification package’ (Tweede Kamer, 17 april 2026); Europees Parlement, Legislative Train Schedule, procedure 2025/0409(COD) (stand 1 augustus 2026); PAN Europe (22 april, 13 mei en 17 september 2026), met EFSA-brief van 8 mei 2026; The Good Lobby (10 september 2026); Sleutelstad (23 september 2026); EUobserver (25 september 2026).

Foto: Stefan Thiesen, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons. Een trekker spuit bestrijdingsmiddel op een akker in Selm, Duitsland (oktober 2009).

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen