Naar de Kiesklimaat website

Alle analyses
Analyse dossier

Capaciteitsrestrictie Schiphol: van 500.000 naar 460.000 vliegbewegingen

Datakwaliteit A100% van het welvaartseffect rust op een bronGeen PM-postenZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd

Schiphol overschrijdt de milieurandvoorwaarden (klimaat, geluid, luchtkwaliteit, stikstof) van de omliggende leefomgeving en staat op gespannen voet met de nationale klimaatdoelen. In 2025 was 36,6% van de 68,8 mln passagiers transferpassagier (Traffic Review 2025, source 783): zij komen niet uit Nederland en gaan er niet heen, betalen geen vliegbelasting en dragen vooral via de netwerkkwaliteit bij aan de Nederlandse welvaart, terwijl de externe kosten wel in Nederland vallen. De uitstoot is scheef verdeeld: ca. 6% van de vluchten vanaf Europese luchthavens (langeafstand, >4.000 km) veroorzaakt ca. de helft van de CO2 (EUROCONTROL 2021: 48% in 2019; EAER 2025: 46% in 2023; source 779, 780). Dat gaat over vluchten, Europa-breed, niet specifiek Schiphol. Bij personen: hooguit 1% van de wereldbevolking veroorzaakt meer dan de helft van de CO2 van passagiersluchtvaart (Gossling & Humpe 2020, source 781), en 8% van de Nederlanders maakt 40% van de vliegreizen (KiM 2018, source 782). (Correctie 2-10-2026: de eerdere claim '5% van de vluchten veroorzaakt de helft van de uitstoot; 40% veelvliegers (8% van de unieke passagiers)' had geen bron en is vervangen door deze bronnen.)

Grondoorzaak

De luchtvaartsector betaalt de externe milieu- en klimaatkosten van haar activiteiten niet volledig door (geen accijns op kerosine, beperkte CO2-beprijzing, belastingvrijstellingen), waardoor het vliegvolume structureel hoger ligt dan maatschappelijk optimaal. Schiphols hubfunctie vergroot dit volume verder via transferpassagiers zonder Nederlandse herkomst of bestemming.

Sociale schade
7 /10
Complexiteit
8 /10
Escalatierisico
7 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Datakwaliteit A100% van het welvaartseffect rust op een bronGeen PM-postenZwakste betrouwbaarheidsklasse: Te herzienConcept: nog niet goedgekeurd
Wat betekenen deze labels?

Deze databank is een open project: iedereen kan de cijfers controleren en verbeteren. Daarom laten we bij elk cijfer zien hoe sterk het onderbouwd is.

Datakwaliteit A t/m D (analyse)
Samenvattend oordeel over de doorrekening van een analyse. Het weegt mee hoeveel van het berekende welvaartseffect op een bron of kengetal rust, hoeveel posten nog PM zijn en de zwakste betrouwbaarheidsklasse van de onderdelen die zwaar meetellen. A is het sterkst onderbouwd; D betekent zwak onderbouwd of nog niet doorgerekend.
Aandeel met bron
Welk deel van het berekende welvaartseffect (in euro’s) rust op een vastgelegde bron of kengetal.
PM-post
Post pro memorie: een effect waarvan we weten dat het bestaat, maar dat nog niet in euro’s is uitgedrukt. Hoe meer PM-posten, hoe onvollediger het totaal.
Betrouwbaarheidsklasse
Onderbouwd: bedragen en kernclaims zijn herleidbaar tot een officiële of wetenschappelijke bron. Te herzien: de ordegrootte is plausibel, maar de bron is verouderd, onvolledig of niet specifiek. Niet extern gebruiken: nog niet onderbouwd of afwijkend van officiële cijfers. Bij een analyse tonen we de zwakste klasse van de onderdelen.
Bronlabels
Origineel gecontroleerd: we hebben het oorspronkelijke document zelf gelezen. Gecontroleerd door ander teamlid: een ander lid van het team las het origineel; wij namen de inhoud over. Secundair: alleen gezien via een samenvatting, zoekresultaat of andere bron, het origineel is niet ingezien. Nog niet geverifieerd: de bron is vastgelegd maar nog niet gecontroleerd. Klik op een label voor de toelichting.
Betrouwbaarheid van een datapunt
Score die de analist bij het vastleggen geeft: hoog (80 of meer van 100), middel (50 tot 80) of laag. Enkele oudere datapunten zijn op een schaal van 10 gescoord; die tonen we als x/10. Zonder score staat er ‘nog niet beoordeeld’.
Internationaal cijfer
Het cijfer komt uit een buitenlandse of mondiale bron en is niet specifiek voor Nederland. Gebruik het als orde van grootte, niet als Nederlandse waarde.
Eigen afleiding
Het cijfer staat niet letterlijk in een bron, maar is door ons berekend uit een of meer bronnen. De berekening staat in de toelichting.
Concept
Nog niet goedgekeurd of nog in bewerking. Tekst, effecten en bedragen kunnen nog veranderen.

Correctie of aanvulling voorstellen: met de knop stuur je een e-mail met het record en de pagina al ingevuld. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd, en elke wijziging wordt gelogd.

Schade huidig beleidper jaar
nog niet becijferdAanvulling voorstellen
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
€ 20 – 205 mln welvaartswinst per jaarmiddenwaarde € 112,5 mlnbruto, vóór overlapcorrectie: middenwaarde € 64,4 mlnCorrectie voorstellen

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen
Video / media

Analyse

1. Doel

Deze analyse onderbouwt voorstellen om de schade van de luchtvaart op Schiphol te beperken en rekent op verzoek van de Ambassadeur het scenario van de Werkgroep Toekomst Luchtvaart (WTL, 'Helft negatieve effecten van Schiphol is onnodig', dec. 2023; source 777) openbaar en controleerbaar door, als antwoord op de petitie 'Krimp de luchtvaart'. Alle cijfers zijn te herleiden tot bronnen (source 3, 4, 33, 777-792), datapunten (662-709) en het rekenbestand /workspace/luchtvaart/wtl_doorrekening.py met wtl_resultaat.json en README.md.

2. Maatregelen in volgorde (regel 10: stop, bron, reparatie)
  1. Stop - policy 3: plafond 500k naar 460k (SEO 2025). Saldo 2030 +3 tot +150 mln/jaar.
  2. Stop - policy 233: geen vluchten waar de trein goed rijdt. Objectieve toets per verbinding: directe trein, max. 2,5 uur (fase 1, zoals Frankrijk, decreet 2023-385) of 4,5 uur (fase 2), minstens 6 retourritten per dag, voldoende stoel- en terminalcapaciteit, betaalbaar, en intrekking van de vrijgekomen slots. Stand-alone saldo -181/-108/-42 mln/jaar: weinig klimaatwinst (korte vluchten: 24% van de vluchten, 3,8% van de CO2).
  3. Bron - policy 234: Schiphol terug naar verbindingsfunctie, ca. 251.000 vluchten, hubfunctie verkleinen (WTL). MeasureType bron: het plafond beperkt het volume aan de bron. Het stop-element erin (de vrijstelling van vliegbelasting voor transfer en het mainportbeleid) is een kandidaat voor een aparte stopmaatregel.
  4. Reparatie (isolatie, compensatie omwonenden) valt buiten deze update.

Relaties: policy 233 is onderdeel van pakket schiphol_wtl_250k (hub 234) en overlapt met 234 (policy_relation 3 en 4); de effecten van 233 zitten al in 234 en mogen niet worden opgeteld. Policy 3 (460k) en policy 234 (251k) zijn een of-of-keuze (alternatieven op dezelfde as); dat staat alleen hier, omdat policy_alternative voor deze agent niet leesbaar is.

3. Correcties 2 oktober 2026 (eerst bron, dan herstel)
  1. Effecten tellen op tot +87,5 tegenover saldo +71. Oorzaak: het klimaateffect (pe 21) stond op +165, het midden van de bruto klimaatkolom +110 tot +220 in SEO 2025 Tabel 6.2. Die kolom bevat niet de -15 mln ETS-kosten bij 'overige bedrijven', die in geen andere post zat. Het juiste klimaateffect voor Totaal Nederland (Tabel S.1) is +90 tot +210 (midden +150). De som wordt dan +72,5; het restverschil is afronding door SEO (posten boven 15 afgerond op tientallen).
  2. Bereik +2 tot +140 tegenover +3 tot +150. Beide staan in het SEO-rapport: samenvatting en Tabel S.1 +3 tot +150, Tabel 6.2 en conclusie +2 tot +140 (afronding). Gekozen: de samenvatting, +3 tot +150 (pe 23: 76,5 met 3-150). Alle effecten van policy 3 hebben nu een bandbreedte (WLO-L tot WLO-H). De tekst van policy 3 is gecorrigeerd (verliezen samen -112,5 in plaats van -145; baten ca. +185 in plaats van +200), net als de bron-URL (SEO in plaats van schipholwatch.nl), MeasureType stop en ReliabilityClassId 1.
  3. Lege datapuntentabel. Er zijn 32 datapunten met bron toegevoegd (dp 662, 664-679, 681-694, 709).
  4. Claim '5% van de vluchten veroorzaakt de helft van de uitstoot'. De primaire bron is EUROCONTROL (2021): 6% van de vluchten (langeafstand) veroorzaakt 48-51% van de CO2. Dat gaat over vluchten, Europa-breed. Gossling & Humpe (2020) gaan over personen (hooguit 1% van de wereldbevolking veroorzaakt meer dan 50%). '8% van de unieke passagiers' was fout: KiM 2018 zegt 8% van de Nederlandse bevolking maakt 40% van de vliegreizen. Tekst aangepast in ProblemDescription en AnalystView.
  5. Overige: CitizenView omgevingsbaten 460k +30 tot +40 (was +20 tot +40). Het cijfer van 40-50 vluchten per dag naar Londen komt uit december 2022 (Trouw 19-01-2023), niet uit Trouw 2025; eigen controle 2025: ca. 26-47 per dag per richting. Het Franse decreet is nr. 2023-385.
4. Toets van de WTL-kernaanname

WTL neemt aan dat alle negatieve effecten evenredig met het aantal vluchten afnemen. Dat klopt niet. (1) CO2: de krimp zit vooral op korte Europese vluchten (EUR -55%, ICA -31%); CO2 per vertrek EUR ca. 14 t, ICA ca. 212 t. De vertrekkende CO2 daalt 25-31%, niet 50% (dp 672). Netto mondiaal daalt hij nog minder door uitwijk (0,74-1,87 Mt). (2) Geluid is logaritmisch: een gelijkmatige halvering geeft -3 dB. Omdat vooral stillere smalle toestellen verdwijnen, wordt het ca. -2,3 tot -2,6 dB, en per persoon 15-28% minder ernstig gehinderden (WHO-curve; dp 673). (3) Transfer: transferpassagiers betalen geen vliegbelasting en zijn grotendeels buitenlanders (weinig consumentensurplus voor NL), maar dragen het netwerk (verbindingswaarde). Ter vergelijking: lineair toegepast zou de kernaanname 1.152 mln/jaar aan omgevings- en klimaatbaten opleveren; de doorrekening komt op ca. 415 (dp 709).

5. Doorrekening WTL-scenario (251k tegenover nulalternatief 500k)

Methode: opschaling van SEO 2025 (factor 249/40 = 6,225) met correcties per post, plus een eigen afleiding voor geluid, CO2 en consumentensurplus (rule of half). Discontering source 33 (2,8% tot jaar 35, daarna 1,8%); CO2-prijzen source 33 (50/130/160 EUR/t), met WLO-variant. Formules staan in het rekenbestand en in kengetal 7-12.

Post (mln euro/jaar, 2030, NL)LaagMiddenHoog
Consumentensurplus afhakers/uitwijkers-144-77-38
NL-reizigers naar de trein-48-200
Verbindingswaarde zakelijk-87-49-36
Schaarstepremie (instrumentafhankelijk)-3230+538
Verladers-50-38-27
Airlines (NL-aandeel)-56-34-25
Schiphol-149-111-84
Frictiekosten 2030 (eerste jaar -1.120/-778/-436)-218-810
Toerisme en zakelijk bezoek-50-22-15
Belastingen (vliegbelasting, vpb/btw)-345-262-185
Geluidshinder+28+48+89
Gezondheid luchtkwaliteit+39+49+60
Stikstof+4+5+6
Klimaat (source 33, minus ETS)+12+313+794
Saldo 2030 (incl. belastingen)-1.386-278+1.077
Saldo excl. belastingen (zoals v_welvaartssaldo_policy)-1.041-16+1.262
Saldo met WLO-CO2-prijzen-1.297-160+1.919
Saldo alleen plafond-1.386-600+217
Saldo plafond plus heffing-526+260+1.077
Memo buitenland (niet in saldo)-822-654-374
NCW 2027-2056 (mld)-28,3-5,9+23,7
NCW 30 jaar met WLO-prijzen (mld)-26,3-3,1+44,8
NCW 100 jaar (mld)-51,2-9,9+46,0

In de database (policy 234, pe 94 en 96-100) staat een rij per effectcategorie. Dat komt door de unieke index Proposal+Effect; de posten zijn daar opgeteld.

6. Werk (regel 13, aangevuld 2-10-2026)

Het aantal banen (SEO/CE Delft 2023: ca. 17-18 duizend fte bij 440k) is geen baat of kost. Wel meegeteld: frictiekosten (eerste jaar -1.120/-778/-436 mln, lineair aflopend tot jaar 5) en de alternatieve inzet van schaarse arbeid (hoge variant: frictie 0 bij een krappe arbeidsmarkt). Banen met hoge CO2-uitstoot vervangen door banen met lage uitstoot is winst, maar die zit al in de klimaatpost en wordt niet dubbel geteld. Kwaliteit van werk is een aparte brede-welvaartspost. Kwalitatief: luchtvaartbanen betalen relatief goed (cao), maar kennen ploegendiensten, nachtwerk, geluid en fysieke belasting (grondafhandeling, beveiliging). Het teken is onbekend en er is geen bron voor een bedrag (WELLBY of compenserend loonverschil), dus PM.

7. Fysieke infrastructuur (trein)

Het WTL-scenario veronderstelt 5 mln treinreizigers (10.000 ritten van 500 reizigers; ca. 14 extra treinen per dag per richting). Nu rijdt Eurostar 5 keer per dag rechtstreeks Amsterdam-Londen (ca. 4u17), met ruim 650 stoelen per trein en ruim 3.000 per dag per richting, dus ca. 1,1-1,2 mln stoelen per richting per jaar (dp 684, 685). De terminal op Amsterdam CS en de marechaussee zijn de bottleneck; nieuwe treinen komen pas vanaf mei 2031 (dp 686). Zonder investering in terminal, grenscontrole en materieel (PM) is het treindeel niet uitvoerbaar.

8. Alternatieven en opportunity costs (regel 12)

De keuze is: 460k (policy 3, onderbouwd, positief saldo) of 251k (policy 234, onzeker saldo, midden negatief). Verder het verduurzamingsspoor: SAF, stillere en zuinigere toestellen, en een hogere vliegbelasting of heffing (SEO/CE Delft 2023 'Krimpen of verduurzamen?'). Een heffing in plaats van alleen een plafond haalt de schaarstepremie naar Nederland: het verschil tussen de varianten is ca. 860 mln/jaar.

9. Belangrijkste aannames en onzekerheden
  • Instrument: met alleen een plafond gaat de schaarstepremie naar (vooral buitenlandse) airlines; met een heffing gaat die naar NL. Dit bepaalt het teken van het saldo.
  • Uitwijk naar andere luchthavens (netto-aandeel 25-50%) en de non-CO2-factor (1,0-1,8).
  • CO2-prijs: source 33 tegenover WLO.
  • Frictieduur en krapte op de arbeidsmarkt.
  • Lineaire opschaling van SEO (geinterpoleerd tussen 440k en 500k) naar 251k is extrapolatie.
  • WTL is een belangenorganisatie en het rapport is niet getoetst; de cijfers in tabel 1 zijn niet onafhankelijk geverifieerd.
  • PM: vestigingsklimaat en agglomeratie, ultrafijnstof, investering in treincapaciteit, kwaliteit van werk.
10. Open punten
  • Jurist: EU-toets van het treinvoorstel aan art. 20 Vo 1008/2008 (Frankrijk: Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/2358, max. 3 jaar). Art. 20 geldt alleen intra-EU; Londen valt onder de EU-VK Handels- en Samenwerkingsovereenkomst. Ook de balanced approach (Vo 598/2014) bij plafondverlaging.
  • De Drive-map Projecten/Luchtvaart/Krimp was niet bereikbaar; de WTL-pdf komt van kiesklimaat.nl en de box.
  • v_welvaartssaldo_policy telt E28 (belastingen) niet in het saldo, terwijl SEO dat wel doet: het saldo in de view wijkt af van de SEO-systematiek (signaal, niet gewijzigd).
11. Wat de Ambassadeur eerlijk kan beloven

Wel: een openbare, controleerbare doorrekening van het WTL-scenario met bronnen, formules en bandbreedte (laag/midden/hoog), en een eerlijke toets van de aannames. Niet: 'de helft van de negatieve effecten verdwijnt'. CO2 daalt ca. 25-31% (netto minder), geluid ca. 2,4 dB, en ernstige hinder ca. 20-35%. Ook niet dat het scenario per saldo welvaart oplevert: het midden is negatief (-278 mln/jaar incl. belastingen) en het teken hangt af van instrument en CO2-prijs. Het treinvoorstel alleen levert weinig klimaatwinst op, en voor Londen is er tot ten minste 2031 onvoldoende treincapaciteit.

Herkomst van de bedragen

Brede welvaartseffecten per maatregel

Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.

Onderwerp
10
Terug naar alle analyses